ഇസ്ലാമാബാദ്: ആയിരക്കണക്കിന് വർഷങ്ങളുടെ ചരിത്രം ഉറങ്ങിക്കിടക്കുന്ന തക്ഷശിലയിൽ നടക്കുന്നത് സംരക്ഷണമോ, ചരിത്രത്തെ പുനരെഴുതാനുള്ള ശ്രമമോ? ഈ ചോദ്യമാണ് ഇപ്പോൾ അന്താരാഷ്ട്ര തലത്തിൽ ചർച്ചയാകുന്നത്. ലോക പൈതൃക പട്ടികയിലുള്ള തക്ഷശിലയിലെ പുനരുദ്ധാരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ അന്താരാഷ്ട്ര സംരക്ഷണ മാനദണ്ഡങ്ങൾ ലംഘിച്ചെന്നാണ് യുനെസ്കോയുടെ കണ്ടെത്തൽ. തിരുത്തൽ നടപടികൾ ഉടൻ സ്വീകരിച്ചില്ലെങ്കിൽ ലോക പൈതൃക പദവി തന്നെ അപകടത്തിലാകുമെന്ന് പാകിസ്ഥാനെ യുഎൻ സാംസ്കാരിക ഏജൻസി മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയതായി പാക് മാധ്യമമായ ഡോൺ റിപ്പോർട്ട് ചെയ്തു.

പുരാവസ്തു സ്മാരകങ്ങളുടെ യഥാർത്ഥ രൂപം പരമാവധി നിലനിർത്തണമെന്നതാണ് ലോക പൈതൃക സംരക്ഷണത്തിന്റെ അടിസ്ഥാന തത്വം. എന്നാൽ തക്ഷശിലയിൽ സിമന്റും ആധുനിക നിർമ്മാണ സാമഗ്രികളും ഉപയോഗിച്ച് പുരാതന മതിലുകളിൽ ഇടപെടൽ നടത്തിയെന്നാണ് യുനെസ്കോയുടെ ആക്ഷേപം. ഇത്തരം നടപടികൾ ചരിത്രസ്മാരകങ്ങളുടെ ആധികാരികതയും ഗവേഷണ മൂല്യവും തകർക്കുന്നതാണെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ.

സിർകാപും മോഹ്‌റ മൊറാദുവും

തക്ഷശില സമുച്ചയത്തിലെ പ്രധാന പുരാവസ്തു കേന്ദ്രങ്ങളായ സിർകാപ്, മോഹ്‌റ മൊറാദു എന്നിവിടങ്ങളിലാണ് വിവാദമായ പുനരുദ്ധാരണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ നടന്നത്. ചില ഭാഗങ്ങളിൽ യഥാർത്ഥ മതിലുകൾക്ക് പകരം പുതിയ ഘടനകൾ നിർമ്മിച്ചതായും, ചിലയിടങ്ങളിൽ പഴയ മതിലുകളുടെ ഉയരം വർധിപ്പിച്ചതായും ആരോപണമുണ്ട്.

യുനെസ്കോയുടെ നിലപാട് വ്യക്തമാണ്. സംരക്ഷണം എന്നത് പുതിയതായി നിർമ്മിക്കുന്നതല്ല; നിലവിലുള്ള ചരിത്രാവശിഷ്ടങ്ങളെ യഥാർത്ഥ രൂപത്തിൽ പരമാവധി നിലനിർത്തുകയാണ്. അതിനാൽ നിലവിലെ ഇടപെടലുകൾ പിൻവലിക്കണമെന്നാണ് നിർദേശം.

മാർച്ചിൽ തക്ഷശില സന്ദർശിച്ച ഒരാൾ പുനരുദ്ധാരണ പ്രവർത്തനങ്ങളുടെ ചിത്രങ്ങൾ യുനെസ്കോയ്ക്ക് കൈമാറിയതോടെയാണ് വിഷയം അന്താരാഷ്ട്ര ശ്രദ്ധ നേടിയത്. ചിത്രങ്ങൾ പരിശോധിച്ച വിദഗ്ധർ, പുരാതന കല്ല് മതിലുകളുടെ ഭാഗങ്ങൾ ആധുനിക നിർമ്മാണത്തിലൂടെ മാറ്റിസ്ഥാപിച്ചെന്ന പ്രാഥമിക വിലയിരുത്തലിലെത്തിയതായി റിപ്പോർട്ടുകൾ പറയുന്നു.

തുടർന്ന് ജൂൺ 12-ന് യുനെസ്കോയും പാകിസ്ഥാന്റെ പുരാവസ്തു വകുപ്പും ചേർന്ന് സംയുക്ത സാങ്കേതിക പരിശോധന നടത്തി. പരിശോധനയ്ക്കിടെ പഞ്ചാബ് പുരാവസ്തു വകുപ്പ് തങ്ങളുടെ നടപടികളെ പ്രതിരോധിച്ചെങ്കിലും യുനെസ്കോ ആശങ്ക പിൻവലിച്ചില്ലെന്നാണ് റിപ്പോർട്ട്.

പാകിസ്ഥാന്റെ പൈതൃക നയത്തിന് തിരിച്ചടി?

സിന്ധുനദീതട നാഗരികതയും ഇസ്ലാമിന് മുൻപുള്ള ചരിത്രവും ആഗോള വേദിയിൽ ഉയർത്തിക്കാട്ടാനുള്ള പ്രധാന പ്രതീകമാണ് തക്ഷശില. ടൂറിസം പ്രചാരണങ്ങളിലും മ്യൂസിയം പദ്ധതികളിലും പാകിസ്ഥാൻ ഈ ചരിത്രനഗരത്തെ പ്രധാനമായി അവതരിപ്പിച്ചുവരികയാണ്.

ഇതിനിടെയാണ് യുനെസ്കോയുടെ മുന്നറിയിപ്പ് വന്നിരിക്കുന്നത്. 24 പുതിയ ചരിത്രകേന്ദ്രങ്ങൾക്ക് ലോക പൈതൃക അംഗീകാരം നേടാനുള്ള പാകിസ്ഥാന്റെ ശ്രമങ്ങൾക്കും ഇത് തിരിച്ചടിയാകുമെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ. ലോക പൈതൃക സമിതിക്ക് മുന്നിൽ പാകിസ്ഥാന്റെ വിശ്വാസ്യതയെ പോലും ഈ വിവാദം ബാധിക്കുമെന്നാണ് നിരീക്ഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നത്.

പുതുക്കിപ്പണിതിട്ടില്ലെന്ന് അധികൃതർ

എന്നാൽ ആരോപണങ്ങൾ പൂർണമായും തള്ളുകയാണ് പഞ്ചാബ് പുരാവസ്തു വകുപ്പ്. തകർച്ചയുടെ വക്കിലെത്തിയ സ്മാരകങ്ങൾക്ക് ബലം നൽകുന്നതിനുള്ള സംരക്ഷണ പ്രവർത്തനങ്ങൾ മാത്രമാണ് നടത്തിയതെന്നും, ഒരു ചരിത്രസ്മാരകവും പുനർനിർമിച്ചിട്ടില്ലെന്നും വകുപ്പ് ഡയറക്ടർ ജനറൽ മാലിക് സഹീർ അബ്ബാസ് വ്യക്തമാക്കി. എല്ലാ പ്രവർത്തനങ്ങളും അന്താരാഷ്ട്ര മാർഗനിർദേശങ്ങൾ പാലിച്ചാണെന്നുമാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ വാദം.

ചരിത്രം സാക്ഷിയായ തക്ഷശില

ബിസി ആറാം നൂറ്റാണ്ട് മുതൽ എഡി അഞ്ചാം നൂറ്റാണ്ട് വരെ വിദ്യാഭ്യാസത്തിന്റെയും ബൗദ്ധ ചിന്തയുടെയും പ്രധാന കേന്ദ്രമായിരുന്നു തക്ഷശില. ചാണക്യൻ, ചരകൻ തുടങ്ങിയ ചരിത്രപ്രസിദ്ധരുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ഈ നഗരം അക്കീമെനിഡ്, മൗര്യ, ഇൻഡോ-ഗ്രീക്ക്, കുശാന, ഗുപ്ത സാമ്രാജ്യങ്ങളുടെ സാംസ്കാരിക ശേഷിപ്പുകൾ ഇന്നും സംരക്ഷിച്ചുനിൽക്കുന്നു.

അതുകൊണ്ടുതന്നെ തക്ഷശിലയെ ചൊല്ലിയുള്ള വിവാദം ഒരു പുരാവസ്തു തർക്കം മാത്രമല്ല. ചരിത്രത്തെ എങ്ങനെ സംരക്ഷിക്കണം, പൈതൃകത്തിന്റെ ആധികാരികത എത്രത്തോളം നിലനിർത്തണം എന്ന ആഗോള ചർച്ചയുടെ ഭാഗമായാണ് ഇത് മാറുന്നത്.