വിവാഹം ഒരു സാമൂഹികവും നിയമപരവുമായ ബന്ധമാണ്. ഭർത്താവും ഭാര്യയും തമ്മിലുള്ള ആത്മബന്ധം, സ്നേഹം, സഹവാസം, പരസ്പര ബാഹ്യബന്ധങ്ങൾ എന്നിവയുടെ സംയുക്തരൂപമാണ് ഈ ബന്ധം. ഈ ബന്ധം നിലനിൽക്കുന്നതിനും പരസ്പര അവകാശ-ബാധ്യതകൾ പാലിക്കപ്പെടുന്നതിനും 'കൂട്ടായ്മ' എന്നതിന് വലിയ പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ഇതിൽ നിന്നുള്ള അസാധുവായ പിന്മാറ്റം, ജീവനാംശം എന്ന നിലയിലും, നിയമപരമായ പ്രകോപനങ്ങൾക്കും വഴിയൊരുക്കും.

പരിപാലനാവകാശം: നിയമപരമായ അടിസ്ഥാനങ്ങൾ

ഭാര്യയുടെ പരിപാലനാവകാശം ഇന്ത്യയിലെ ഫൗണ്ടൻ ഓഫ് ജസ്റ്റിസ് എന്ന നിലയിൽ CrPC സെക്ഷൻ 125(1)(a) പ്രകാരം സ്ഥാപിതമാണ്. ഭർത്താവിന് ഭാര്യയെ സാമ്പത്തികമായി സഹായിക്കേണ്ടത് ഒരു നിയമബദ്ധമായ ഉത്തരവാദിത്വമാണ്, പ്രത്യേകിച്ചും അവൾ സ്വയം ജീവിക്കാനാകാത്ത നിലയിൽ ആണെങ്കിൽ. ഇതേ പ്രമാണമാണ് പുതിയ ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിത (BNSS) സെക്ഷൻ 144(1)(a) ലും ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്.

എങ്കിലും, CrPC 125(4), അതുപോലെ BNSS 144(4) പ്രകാരം, ചില സാഹചര്യങ്ങളിൽ ജീവനാംശം ലഭിക്കില്ല. അതായത്, ഭാര്യ ഭർത്താവിന്റെ കൂടെ താമസിക്കാൻ ന്യായമായ കാരണം ഇല്ലാതെ നിരാകരിക്കുകയാണെങ്കിൽ, അവൾക്ക് ജീവനാംശം നിഷേധിക്കപ്പെടും. ക്രൂരത, ഉപേക്ഷനം, ബന്ധപീഡനം പോലുള്ള കാര്യങ്ങൾ ഇല്ലെങ്കിൽ അവകാശം നഷ്ടപ്പെടും.

 കേസ് വിശകലനം

ഈ കേസിൽ, ഭർത്താവ് ജീവനാംശം ഉത്തരവിനെതിരെ റിവിഷൻ ഹർജി സമർപ്പിച്ചു. ഭാര്യ 2015 മുതൽ ഭർത്താവിന്റെ കൂടെ താമസിച്ചിരുന്നില്ല, എന്നാൽ അവർ അത് സംബന്ധിച്ച് യാതൊരു ന്യായവാദവും കോടതി മുൻപിൽ അവതരിപ്പിച്ചില്ല. ഭർത്താവിന്റെ ഭാഗത്ത് നിന്ന് ക്രൂരതയോ പീഡനമോ ഉണ്ടായതായി തെളിയിച്ചില്ല.

കോടതി വ്യക്തമാക്കി:
- ഭാര്യയക്ക് ഭർത്താവിന്റെ കൂടെയില്ലാതെയും വിവാഹബന്ധം ഉപേക്ഷിച്ചതിന് യാതൊരു ന്യായമായ കാരണം ഉണ്ടല്ല.
- CrPC 125(4)/BNSS 144(4) പ്രകാരം, ഇത്തരം സാഹചര്യത്തിൽ ജീവനാംശ അവകാശം നിലനിൽക്കുന്നില്ല.
- അതിനാൽ കുടുംബകോടതിയുടെ ജീവനാംശ വിധി റദ്ദാക്കി, ഭർത്താവിന്റെ ഹർജി അംഗീകരിച്ചു.
വിധിയുടെ പ്രാധാന്യം
ഈ വിധി ജീവനാംശം എന്നത് ഒരു അവകാശമെങ്കിലും, അത് അപരിമിതമായതോ ശാശ്വതമായതോ അല്ല എന്ന് വ്യക്തമാക്കുന്നു. സ്വന്തം വീഴ്ചകളുടെയും ബാധ്യതകളുടെയും മറവിൽ ജീവനാംശ ആവശ്യം ന്യായീകരിക്കപ്പെടാനാകില്ല. ഇതിനകം ജീവനാംശ പ്രക്രിയ ദുരുപയോഗം ചെയ്യപ്പെടുന്ന സന്ദർഭങ്ങൾ നിരവധിയാണ്, അതിനെതിരായ നിയമസംരക്ഷണമാണ് ഈ വിധിയിൽ കാണുന്നത്.

അതുപോലെ, യഥാർത്ഥമായി പീഡിതയായ സ്ത്രീകൾക്ക് നിയമം സംരക്ഷണമൊരുക്കുന്നുണ്ട് – ക്രൂരതയും അവഗണനയും തെളിയിക്കപ്പെടുന്ന സാഹചര്യത്തിൽ ജീവനാംശ അവകാശം ഉറപ്പായിരിക്കും.

 നിയമത്തിന്റെ നിഗൂഢതകളും സമതുലിതത്വവുമാണ് തുറന്നുകാട്ടുന്നത്. വിവാഹബന്ധം പരസ്പര ഉത്തരവാദിത്വത്തിന്റെ സമവായം ആണെന്നും, ജീവനാംശം എന്നത് ഒരു പക്ഷത്തേയും അനാവശ്യമായി ഉയർത്തുന്നതിനല്ല, നീതിയുടെയും വ്യക്തിഗത ഉത്തരവാദിത്തത്തിന്റെയും സമന്വയത്തിനാണ് എന്നാണ് കോടതിയുടെ താത്പര്യം.