മലയാള സിനിമയിലെ താരങ്ങളെ പ്രേക്ഷകർ അടുത്തറിഞ്ഞത് വെള്ളിത്തിരയിലൂടെ മാത്രമായിരുന്നില്ല. സിനിമാവാരികയുടെ മുഖചിത്രത്തിലും അഭിമുഖത്തിനൊപ്പമുള്ള ഛായാചിത്രത്തിലും പുതിയ സിനിമയെ പരിചയപ്പെടുത്തുന്ന സ്റ്റില്ലുകളിലുമൊക്കെ അവർ താരങ്ങളെ കണ്ടു. ആ ചിത്രങ്ങളിൽ ചിലത് സിനിമയുടെ കഥയോളം കാലം ഓർമയിൽ നിന്നു. അങ്ങനെ മലയാളിയുടെ സിനിമാക്കാഴ്ചയെ രൂപപ്പെടുത്തിയ ഫൊട്ടോഗ്രഫർമാരിലൊരാളായിരുന്നു കൊല്ലം മോഹൻ എന്ന എസ്. മോഹനൻ നായർ. മമ്മൂട്ടിയും മോഹൻലാലും ഉൾപ്പെടെയുള്ള പ്രമുഖ താരങ്ങളുടെ ചിത്രങ്ങളിലൂടെ ശ്രദ്ധേയനായ അദ്ദേഹം, അടൂർ ഗോപാലകൃഷ്ണന്റെ സിനിമകളിൽ സ്റ്റിൽ ഫൊട്ടോഗ്രഫറായും രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളുടെ അപൂർവ ചിത്രങ്ങൾ പകർത്തിയ പ്രസിദ്ധീകരണ ഫൊട്ടോഗ്രഫറായും പ്രവർത്തിച്ചു. എഴുപത്തിമൂന്നാം വയസ്സിൽ ഒരു ട്രെയിൻ അപകടത്തിലാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതം അവസാനിച്ചത്.

വാരികയുടെ താളുകളിൽ തെളിഞ്ഞ മുഖങ്ങൾ

കേരളശബ്ദം, നാന സിനിമാവാരിക, കുങ്കുമം, മഹിളാരത്നം, ജ്യോതിഷരത്നം തുടങ്ങിയ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളിൽ ദീർഘകാലം ജോലി ചെയ്ത കൊല്ലം മോഹന് വ്യത്യസ്ത വായനാസമൂഹങ്ങൾക്കായി ചിത്രങ്ങൾ പകർത്താൻ അവസരം ലഭിച്ചു. ഒരു സിനിമാവാരികയിൽ താരത്തിന്റെ മുഖഭാവത്തിനും കഥാപാത്രത്തിന്റെ വേഷത്തിനുമാണ് പ്രാധാന്യമെങ്കിൽ, പൊതുവാർത്താ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിൽ ഒരാളുടെ ചുറ്റുപാടിനും അയാൾ പങ്കെടുക്കുന്ന സംഭവത്തിനും അത്രതന്നെ പ്രസക്തിയുണ്ട്. ഒരേ ഫൊട്ടോഗ്രഫർക്ക് ഈ രണ്ടു സാഹചര്യങ്ങളിലും പ്രവർത്തിക്കാനാകുമ്പോൾ, ക്യാമറ കൈകാര്യം ചെയ്യുന്നതിലെ മികവിനൊപ്പം ഓരോ ചിത്രവും എവിടെ, എന്തിനുവേണ്ടി ഉപയോഗിക്കപ്പെടും എന്ന ബോധവും ആവശ്യമാണ്. മോഹന്റെ തൊഴിൽജീവിതത്തിന്റെ വ്യാപ്തി അദ്ദേഹം പ്രവർത്തിച്ച പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തിൽ കാണാം.

പുതിയ സിനിമയെക്കുറിച്ചുള്ള വിവരങ്ങൾ വായനക്കാരിലെത്തിക്കാൻ അച്ചടി വാരികകൾക്ക് വലിയ പങ്കുണ്ടായിരുന്ന കാലത്താണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ ചിത്രങ്ങൾ പ്രസിദ്ധീകരിക്കപ്പെട്ടത്. ഒരു താരത്തിന്റെ പുതിയ വേഷം എങ്ങനെയായിരിക്കും, ആരൊക്കെയാണ് ചിത്രത്തിൽ അഭിനയിക്കുന്നത്, സിനിമയുടെ പശ്ചാത്തലം എന്താണ് എന്നിങ്ങനെ വായനക്കാർക്കുണ്ടായിരുന്ന പല ചോദ്യങ്ങൾക്കും ഒരു ചിത്രം ആദ്യ സൂചന നൽകി. ചിലപ്പോൾ അഭിമുഖത്തിന്റെ വാക്കുകളെക്കാൾ മുമ്പ് വായനക്കാരൻ ശ്രദ്ധിച്ചത് അതിനൊപ്പമുള്ള മുഖമായിരുന്നു. തലക്കെട്ടും അടിക്കുറിപ്പും ചേർക്കുന്നതിനു മുമ്പുതന്നെ ആ മുഖം വായനക്കാരനോട് എന്തെങ്കിലും പറഞ്ഞുതുടങ്ങിയിരുന്നു. അത്തരം ചിത്രങ്ങൾ സൃഷ്ടിച്ചിരുന്ന ഫൊട്ടോഗ്രഫർമാരുടെ നിരയിലാണ് കൊല്ലം മോഹന്റെ സ്ഥാനം.
മമ്മൂട്ടിയുടെയും മോഹൻലാലിന്റെയും ചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹത്തിന് ഏറെ പ്രശസ്തി നേടിക്കൊടുത്തു. പ്രേക്ഷകർക്ക് സുപരിചിതമായ ഒരു മുഖത്തെ വീണ്ടും ചിത്രീകരിക്കുമ്പോൾ, ആ മുഖത്തിന്റെ മറ്റൊരു ഭാവം കണ്ടെത്തുക എന്നതാണ് ഫൊട്ടോഗ്രഫറുടെ വെല്ലുവിളി. നോട്ടത്തിലെ ചെറിയൊരു മാറ്റമോ ശരീരഭാഷയിലെ അയവോ വെളിച്ചം വീഴുന്ന ദിശയോ ഒരു ചിത്രത്തിന്റെ സ്വഭാവം മാറ്റും. ഏതു നിമിഷത്തിൽ ഷട്ടർ അമർത്തണം എന്ന തീരുമാനമാണ് ഒരു സാധാരണ ഛായാചിത്രത്തിനും ഓർമയിൽ നിൽക്കുന്ന ചിത്രത്തിനുമിടയിലെ വ്യത്യാസം പലപ്പോഴും നിർണയിക്കുന്നത്. താരത്തിന്റെ പേരിനൊപ്പം ഫൊട്ടോഗ്രഫറുടെ പേരും ഓർക്കപ്പെടുന്നത് അങ്ങനെയാണ്.

സിനിമയ്ക്കുള്ളിലെ നിശ്ചലദൃശ്യങ്ങൾ

അടൂർ ഗോപാലകൃഷ്ണന്റെ മുഖാമുഖം, മതിലുകൾ, അനന്തരം എന്നീ സിനിമകളിൽ കൊല്ലം മോഹൻ സ്റ്റിൽ ഫൊട്ടോഗ്രഫറായി പ്രവർത്തിച്ചു. സ്നേഹപൂർവം മീര, ബലൂൺ, കലിക, രാധ എന്ന പെൺകുട്ടി തുടങ്ങിയ ചിത്രങ്ങളും അദ്ദേഹത്തിന്റെ തൊഴിൽജീവിതത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്. വ്യത്യസ്ത കഥാപരിസരങ്ങളും കഥാപാത്രങ്ങളുമുള്ള ഈ സിനിമകളുടെ പട്ടിക, പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങൾക്കുവേണ്ടിയുള്ള ചിത്രീകരണത്തിനൊപ്പം ചലച്ചിത്ര സെറ്റിലും അദ്ദേഹത്തിന് സജീവമായ സാന്നിധ്യമുണ്ടായിരുന്നുവെന്ന് കാണിക്കുന്നു.

ചലച്ചിത്രത്തിന്റെ ഒരു രംഗം പ്രേക്ഷകനിലെത്തുന്നത് അഭിനയം, ശബ്ദം, സംഭാഷണം, ക്യാമറയുടെ ചലനം എന്നിവ ചേർന്നാണ്. ഒരു സ്റ്റില്ലിന് അതിലെ ഒരു നിമിഷം മാത്രമേ കൈവശമുള്ളൂ. ആ നിമിഷം തിരഞ്ഞെടുക്കുമ്പോൾ കഥാപാത്രങ്ങൾ തമ്മിലുള്ള അകലം, അവരുടെ മുഖഭാവം, പശ്ചാത്തലത്തിലെ ഒരു വാതിൽ അല്ലെങ്കിൽ ജനൽ എന്നിവയ്ക്കുപോലും പ്രാധാന്യമുണ്ട്. ചിത്രം കാണാത്ത ഒരാൾക്ക് അതു സിനിമയിലേക്കുള്ള ക്ഷണമാകാം. സിനിമ കണ്ട ഒരാൾക്ക് അതേ ചിത്രം ഒരു രംഗത്തെയോ കഥാപാത്രത്തെയോ വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം തിരിച്ചുകൊണ്ടുവരാം. സിനിമയുടെ പ്രചാരണത്തിനായി തയ്യാറാക്കിയ സ്റ്റില്ലുകൾ പിൽക്കാലത്ത് അതിന്റെ ദൃശ്യരേഖകളായി മാറുന്നതും അങ്ങനെയാണ്.

മുഖാമുഖം, മതിലുകൾ, അനന്തരം തുടങ്ങിയ സിനിമകളെ ഓർക്കുമ്പോൾ അഭിനേതാക്കളും സംവിധായകനും സ്വാഭാവികമായി മുന്നിലെത്തും. അവയുടെ നിർമാണത്തിൽ പങ്കെടുത്തവരുടെ പേരുകൾ ഓർക്കുമ്പോഴാണ് ഒരു സിനിമയുടെ ദൃശ്യലോകം എത്രയോ തൊഴിലുകളുടെ ഫലമാണെന്ന് മനസ്സിലാകുന്നത്. സെറ്റിലെ വേഷവും വെളിച്ചവും കഥാപാത്രങ്ങളുടെ ഭാവവും ഒറ്റ ഫ്രെയിമിൽ സൂക്ഷിക്കുന്ന സ്റ്റിൽ ഫൊട്ടോഗ്രഫർക്കും ആ കൂട്ടായ്മയിൽ വ്യക്തമായ സ്ഥാനമുണ്ട്. അതുകൊണ്ടുതന്നെ മോഹന്റെ സിനിമാപ്രവർത്തനം മലയാള ചലച്ചിത്രചരിത്രത്തിന്റെ ഭാഗമാണ്.

ക്യാമറയ്ക്കു പിന്നിൽ ദീർഘകാലം പ്രവർത്തിച്ച മോഹൻ ഒരിക്കൽ അതിനു മുന്നിലുമെത്തി. ലോഹിതദാസ് സംവിധാനം ചെയ്ത സൂത്രധാരൻ എന്ന സിനിമയിൽ അദ്ദേഹം വേഷമിട്ടു. മലയാളം സിനി ടെക്നീഷ്യൻസ് അസോസിയേഷന്റെ, അഥവാ മാക്‌ടയുടെ, ആജീവനാന്ത അംഗവുമായിരുന്നു അദ്ദേഹം. സിനിമയിലെ അദ്ദേഹത്തിന്റെ പങ്കാളിത്തം ഓർക്കുമ്പോൾ, അഭിനയിച്ച ഈ ചിത്രത്തിനൊപ്പം പിന്നണിയിൽ പ്രവർത്തിച്ച സിനിമകളുടെയും പേരുകൾ പറയേണ്ടതുണ്ട്.

രാഷ്ട്രീയജീവിതത്തിന്റെയും ദൃശ്യസാക്ഷി

കൊല്ലം മോഹന്റെ ക്യാമറ സിനിമാലോകത്തിനു പുറത്തേക്കും തിരിഞ്ഞു. ഒട്ടേറെ രാഷ്ട്രീയ നേതാക്കളുടെ അപൂർവ ചിത്രങ്ങൾ അദ്ദേഹം പകർത്തി. ഒരു പൊതുപരിപാടിയുടെ വാർത്ത അടുത്ത ദിവസത്തോടെ പഴകിയേക്കാം. എന്നാൽ അന്ന് പകർത്തിയ ചിത്രം വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ വേദിയിൽ ആരൊക്കെയുണ്ടായിരുന്നു, അവർ എവിടെയിരുന്നു, സദസ്സ് എങ്ങനെയായിരുന്നു തുടങ്ങിയ വിശദാംശങ്ങൾ അതിൽനിന്ന് വായിച്ചെടുക്കാനാകും. നേതാവിന്റെ മുഖത്തിനപ്പുറം പൊതുജീവിതത്തിന്റെ പശ്ചാത്തലവും അങ്ങനെ ചിത്രത്തിൽ രേഖപ്പെടുന്നു.

ഫൊട്ടോഗ്രഫറുടെ ജോലിക്ക് അന്ന് ലഭിച്ചിരുന്ന അംഗീകാരവും ആ ചിത്രങ്ങൾക്കു പിന്നീട് ലഭിക്കുന്ന പ്രാധാന്യവും ഒരേ അളവിലായിരിക്കണമെന്നില്ല. പ്രസിദ്ധീകരിച്ച സമയത്ത് ഒരു വാർത്തയുടെയോ അഭിമുഖത്തിന്റെയോ ഭാഗമായി കണ്ട ചിത്രം, വർഷങ്ങൾക്കു ശേഷം ഒരു വ്യക്തിയുടെയോ കാലഘട്ടത്തിന്റെയോ ഓർമ പുതുക്കാനുള്ള രേഖയാകും. അതിനാലാണ് പഴയ വാരികകളും അവയിലെ ചിത്രങ്ങൾക്കു കീഴിലുള്ള ഫൊട്ടോഗ്രഫർമാരുടെ പേരുകളും പ്രസക്തമാകുന്നത്. സിനിമയുടെയും രാഷ്ട്രീയത്തിന്റെയും ലോകങ്ങളിൽ പ്രവർത്തിച്ച മോഹനെ ഓർക്കാൻ ആ പ്രസിദ്ധീകരണങ്ങളുടെ പഴയ ലക്കങ്ങൾക്കും വലിയ വിലയുണ്ട്.

ജന്മനാട്ടിലേക്കുള്ള അവസാന യാത്ര

കൊല്ലം കുരീപ്പുഴ വെസ്റ്റ് മണലിൽ ലക്ഷ്മി ഭവനിലായിരുന്നു മോഹന്റെ താമസം. ജന്മനാടായ മാർത്താണ്ഡത്തെ കുടുംബക്ഷേത്രത്തിലെ പൂജയിൽ പങ്കെടുക്കാനാണ് അദ്ദേഹം സഹോദരന്മാരായ മനോഹരൻ പിള്ളയ്ക്കും ശ്രീനിവാസ പിള്ളയ്ക്കുമൊപ്പം കൊല്ലം–കന്യാകുമാരി മെമു ട്രെയിനിൽ യാത്ര തിരിച്ചത്. കുഴിത്തുറ വെസ്റ്റ് സ്റ്റേഷനിലെ ബോർഡ് കണ്ട് കുഴിത്തുറ എത്തിയെന്ന് കരുതി ഇറങ്ങാൻ ശ്രമിക്കുന്നതിനിടെ കാൽവഴുതി ട്രെയിനിനടിയിൽപ്പെടുകയായിരുന്നു. ഉച്ചയ്ക്ക് 2.38-നായിരുന്നു അപകടം. മൃതദേഹം നാഗർകോവിൽ ആശാരിപ്പള്ളം മെഡിക്കൽ കോളജ് ആശുപത്രിയിലെ മോർച്ചറിയിലേക്കു മാറ്റി. ഭാര്യ രുക്മിണി ദേവി. മക്കൾ രഞ്ജിനിയും രഞ്ജിത്തും. ആദർശ് മരുമകനാണ്.

കൊല്ലം മോഹന്റെ പേര് മലയാളികൾ വീണ്ടും വായിക്കുന്നത് ഒരു അപകടവാർത്തയിലൂടെയാണെന്നത് വേദനാജനകമാണ്. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ജീവിതത്തിലേക്കു തിരിച്ചുനോക്കാൻ പഴയൊരു നാനയുടെ താളോ അടൂരിന്റെ ഒരു സിനിമയുടെ സ്റ്റില്ലോ മതിയാകും. വർഷങ്ങൾക്കു മുമ്പ് പരിചയപ്പെട്ട ഒരു മുഖം അവിടെ വീണ്ടും കാണാം. ആ മുഖത്തെ അങ്ങനെ ഓർമയിൽ സൂക്ഷിക്കാൻ ഇടയാക്കിയ നിമിഷം തിരഞ്ഞെടുത്തത് ക്യാമറയ്ക്കു പിന്നിൽ നിന്ന കൊല്ലം മോഹനായിരുന്നു.