ന്യൂഡൽഹി: പോലീസ് നിഷ്ക്രിയത്വത്തിനെതിരെ നീതിന്യായ അധികാരം ഉറപ്പിക്കുന്നതിൽ സുപ്രീം കോടതി സുപ്രധാനമായ ഒരു നിലപാട് വീണ്ടും വ്യക്തമാക്കി. സാദിഖ് ബി. ഹഞ്ചിമണി v. സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് കർണാടക & Orസ്.എന്ന കേസിൽ, 2021 നവംബർ 18-ലെ ഉത്തരവുകൾ റദ്ദാക്കുകയും, ഖഡെ ബസാർ പോലീസ് സ്റ്റേഷനിൽ രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത FIR നമ്പർ 12/2018 പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും ചെയ്തു. കേസ് നിയമപരമായി വേഗത്തിൽ അന്വേഷിച്ച് പൂർത്തിയാക്കാൻ കോടതി പോലീസിന് നിർദ്ദേശം നൽകി.

​ഒരു പരാതിയിൽ പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ ഗൗരവകരമായ കുറ്റം (cognizable offence) ഉണ്ടെന്ന് ബോധ്യപ്പെട്ടാൽ, പോലീസ് എഫ്‌ഐആർ രജിസ്റ്റർ ചെയ്യാനും കേസ് അന്വേഷിക്കാനും മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് ക്രിമിനൽ നടപടി ചട്ടത്തിലെ (CrPC) സെക്ഷൻ 156(3) പ്രകാരം നിയമപരമായ അധികാരമുണ്ടെന്ന് ബെഞ്ച് വിധിച്ചു. ഇത് പോലീസ് വിമുഖതയോ ഭരണപരമായ കാലതാമസമോ കാരണം യഥാർത്ഥ പരാതികൾ അട്ടിമറിക്കപ്പെടുന്നത് തടയുന്നു.
​പ്രധാനമായി, തർക്കത്തിൽ ഉൾപ്പെട്ട സ്വകാര്യ കക്ഷികൾക്ക് അവരുടെ പ്രതിരോധ വസ്തുതകൾ പോലീസ് അന്വേഷണ വേളയിലും വിചാരണ കോടതിയിലും ഉചിതമായ ഘട്ടത്തിൽ സമർപ്പിക്കാൻ സ്വാതന്ത്ര്യമുണ്ടെന്നും കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

​നീതിന്യായ ചട്ടക്കൂട്: CrPC മുതൽ BNSS വരെ

​ഭാരതീയ നാഗരിക സുരക്ഷാ സംഹിത, 2023 (BNSS) നിലവിൽ വന്നതോടെ (ജൂലൈ 1, 2024 മുതൽ CrPC-ക്ക് പകരമായി), ഇതേ തത്വം സെക്ഷൻ 175(3) BNSS-ൽ ശക്തമായി തുടരുന്നു. ഇത് സെക്ഷൻ 156(3) CrPC-യുടെ നേരിട്ടുള്ള പിന്തുടർച്ചയാണ്.

​സെക്ഷൻ 175(3) BNSS — അന്വേഷണത്തിനുള്ള മജിസ്‌ട്രേറ്റിന്റെ അധികാരം

​പ്രഥമദൃഷ്ട്യാ ഗൗരവകരമായ കുറ്റം വെളിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു പരാതി ലഭിക്കുമ്പോൾ, ബന്ധപ്പെട്ട പോലീസ് സ്റ്റേഷൻ ഇൻചാർജ് ഓഫീസറോട് അന്വേഷണം നടത്താൻ അധികാരമുള്ള മജിസ്‌ട്രേറ്റിനെ ഈ വകുപ്പ് ചുമതലപ്പെടുത്തുന്നു.
​ഇത് പോലീസ് സ്വാതന്ത്ര്യവും നീതിന്യായ മേൽനോട്ടവും തമ്മിലുള്ള സന്തുലിതാവസ്ഥ നിലനിർത്തുകയും, നിയമാനുസൃതമായ ഒരു പരാതിയും വേണ്ടത്ര പരിശോധനയില്ലാതെ പോകില്ലെന്ന് ഉറപ്പാക്കുകയും ചെയ്യുന്നു.

​നടപടിക്രമപരമായ നീതി ഉറപ്പാക്കൽ: സെക്ഷൻ 223 BNSS

​മജിസ്‌ട്രേറ്റ് ഒരു കുറ്റകൃത്യത്തിൽ അറിവ് നേടുന്നതിനെ (taking cognizance) സംബന്ധിച്ച കാര്യങ്ങൾ നിയന്ത്രിക്കുന്ന സെക്ഷൻ 223 BNSS-മായി കോടതിയുടെ നടപടിക്രമങ്ങളിലെ ഊന്നൽ ബന്ധപ്പെട്ടിരിക്കുന്നു.

​സെക്ഷൻ 223 BNSS-ൻ്റെ പ്രധാന ഘടകങ്ങൾ:

​അറിവ് നേടുന്നതിനുമുമ്പ് മജിസ്‌ട്രേറ്റ് പരാതിക്കാരനെയും സാക്ഷികളെയും സത്യപ്രതിജ്ഞാമൂലം ചോദ്യം ചെയ്യണം.
​ഇത്തരമൊരു ചോദ്യം ചെയ്യലിൻ്റെ സംഗ്രഹം എഴുതി രേഖപ്പെടുത്തുകയും പരാതിക്കാരനും സാക്ഷികളും മജിസ്‌ട്രേറ്റും അതിൽ ഒപ്പിടുകയും വേണം.
​BNSS-ൻ്റെ കീഴിൽ ഒരു പ്രധാന കൂട്ടിച്ചേർക്കലാണ്, പ്രതിഭാഗത്തിന് വാദം കേൾക്കാനുള്ള അവസരം നൽകാതെ മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് അറിവ് നേടാൻ കഴിയില്ല എന്നത് – ഇത് വിചാരണയ്ക്ക് മുമ്പുള്ള ഘട്ടത്തിൽ നീതി ഉറപ്പാക്കുന്നു.
​പരാതി പൊതുസേവകനോ കോടതിക്കോ വേണ്ടിയാണെങ്കിൽ, മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് പരാതിക്കാരനെ ചോദ്യം ചെയ്യേണ്ടതില്ല എന്നതിന് ഇതിൽ ഇളവുകളുണ്ട്.
​ഈ വകുപ്പ് പ്രകൃതിദത്ത നീതിയുടെ (natural justice) ഒരു അധിക തലം കൂട്ടിച്ചേർക്കുന്നു – വ്യക്തികളെ പ്രതികരിക്കാൻ അവസരം നൽകാതെ വിളിപ്പിക്കുകയോ അന്വേഷിക്കുകയോ ചെയ്യുന്നതിൽ നിന്ന് ഇത് അവരെ സംരക്ഷിക്കുന്നു.

​സെക്ഷൻ 175(3) ഉം 223 BNSS-ഉം തമ്മിലുള്ള പാരസ്പര്യബോധം

​സെക്ഷൻ 175(3) ഉം സെക്ഷൻ 223 BNSS-ഉം ചേർന്ന് രണ്ട് ഘട്ടങ്ങളായുള്ള നീതിന്യായ സംരക്ഷണം നൽകുന്നു:
​സെക്ഷൻ 175(3): ഒരു പരാതിയിൽ ഗൗരവകരമായ കുറ്റം വെളിവാകുമ്പോൾ അന്വേഷണത്തിന് മജിസ്‌ട്രേറ്റിന് നിർദ്ദേശം നൽകാൻ അനുവദിക്കുന്നു.

​സെക്ഷൻ 223: മജിസ്‌ട്രേറ്റ് അറിവ് നേടുന്നതിനോ നടപടിക്രമങ്ങൾ പുറപ്പെടുവിക്കുന്നതിനോ മുമ്പ് പ്രതിഭാഗത്തെ കേൾക്കുകയും പരാതിക്കാരൻ്റെ മൊഴി ശരിയായി രേഖപ്പെടുത്തുകയും ചെയ്യുന്നു എന്ന് ഉറപ്പാക്കുന്നു.
​ഈ സംയോജിത സമീപനം സുതാര്യതയും നടപടിക്രമപരമായ നീതിയും പരാതിക്കാരൻ്റെയും പ്രതിഭാഗത്തിൻ്റെയും അവകാശങ്ങൾക്കുമിടയിൽ ഭരണഘടനാപരമായ സന്തുലിതാവസ്ഥയും ഉറപ്പാക്കുന്നു.

​വിധിന്യാസത്തിൻ്റെ പ്രാധാന്യം

​സാദിഖ് ബി. ഹഞ്ചിമണി കേസിലെ സുപ്രീം കോടതി വിധി താഴെ പറയുന്ന കാര്യങ്ങൾ വീണ്ടും ഊട്ടിയുറപ്പിക്കുന്നു:
​സെക്ഷൻ 156(3) CrPC (ഇപ്പോൾ സെക്ഷൻ 175(3) BNSS) പ്രകാരമുള്ള നീതിന്യായ മേൽനോട്ടം പോലീസ് നിഷ്ക്രിയത്വത്തിനെതിരായ ഒരു സുപ്രധാന പരിശോധനയായി നിലനിൽക്കുന്നു.
​സെക്ഷൻ 223 BNSS-ൻ്റെ നടപടിക്രമപരമായ അച്ചടക്കം പരാതി അടിസ്ഥാനമാക്കിയുള്ള നടപടികളിൽ നീതിയും ശരിയായ നടപടിക്രമവും ഉറപ്പാക്കുന്നു.
​രണ്ട് വ്യവസ്ഥകളും ഒരുമിച്ച്, നീതി അന്വേഷണ ഘട്ടത്തിൽ തന്നെ ആരംഭിക്കണം, വിചാരണയിൽ മാത്രമല്ല എന്ന ആശയത്തെ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്നു.

​ഉപസംഹാരം

​ക്രിമിനൽ നടപടി ചട്ടത്തിൽ നിന്ന് ഭാരതീയ നാഗരിക സുരക്ഷാ സംഹിതയിലേക്കുള്ള മാറ്റത്തെ ഈ വിധി സുഗമമാക്കുന്നു. നീതിയുടെ കാതൽ നീതിയുക്തമായ അന്വേഷണത്തിലും നിയമപരമായ നടപടിക്രമത്തിലും അടങ്ങിയിരിക്കുന്നു എന്ന് ഇത് അടിവരയിടുന്നു. എഫ്‌ഐആർ പുനഃസ്ഥാപിക്കുകയും വേഗത്തിലുള്ള പോലീസ് നടപടിക്ക് നിർദ്ദേശം നൽകുകയും ചെയ്തതിലൂടെ, ഒരു ഗൗരവകരമായ കുറ്റകൃത്യവും അവഗണിക്കപ്പെടാൻ പാടില്ലെന്നും, മാറുന്ന നിയമ ചട്ടക്കൂടിനനുസരിച്ച് മജിസ്‌ട്രേറ്റ് നീതിയുടെ ജാഗ്രതയുള്ള കാവൽക്കാർ ആയി പ്രവർത്തിക്കണമെന്നും സുപ്രീം കോടതി ഒരിക്കൽ കൂടി ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു.