ഇന്ത്യയിലെ ഓരോ മുഖ്യന്യായാധിപനും അധികാരമേൽക്കുമ്പോൾ നേരിടുന്ന വലിയ വെല്ലുവിളിയിലാണ്—അവസാനമില്ലാത്ത കേസുകളുടെ നീണ്ടനിര.  സുപ്രീം കോടതിയിൽ 82,000 കേസുകൾ,  ഹൈക്കോടതികളിൽ 62 ലക്ഷം, താഴത്തെ കോടതികളിൽ അഞ്ച് കോടി. ഇതിൽ പലതും പത്തു വർഷത്തിലധികമായി തീർപ്പാകാതെ കിടക്കുന്നു.

കേസുകൾ എന്തുകൊണ്ടാണ് ഇങ്ങനെ കൂടുന്നത്?

ഇന്ത്യയിലെ നിയമപ്രക്രിയയിലെ ചില സങ്കേതങ്ങൾ തന്നെ പ്രശ്നത്തിന് പ്രധാന കാരണമാണ്. വ്യക്തിപരമായതോ വാണിജ്യപരമായതോ സർക്കാർ ബന്ധപ്പെട്ടതോ ആയ എല്ലാ തർക്കങ്ങളും നേരെ കോടതിയിലാണ് എത്തുന്നത്. ഓരോ കേസിലും ഇടക്കാല ഹർജികൾ, നിരന്തര അപ്പീലുകൾ, നിയമ നടപടികളിലെ അനാവശ്യ ഇടപെടലുകൾ എന്നിവ മൂലം കേസുകൾ വർഷങ്ങളോളം നീളുന്നു.

ഇതിനോടൊപ്പം, സർക്കാർ തന്നെ ഏറ്റവും വലിയ തർക്കപക്ഷം കൂടിയാണ്. പെൻഡിംഗ് കേസുകളിൽ  അധികവുംസർക്കാരുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവയാണ്. നിയമ പോരാട്ടം തുടർച്ചയായി തുടരുന്ന സർക്കാർ സ്ഥാപനങ്ങൾ ഇതിൽ പ്രധാന പങ്ക് വഹിക്കുന്നു.

നീതി വേഗത്തിൽ ലഭ്യമാകാൻ:

  നിയമപരിഷ്‌കരണങ്ങൾ അനിവാര്യമാണ്. വാടക-കുടിയിറക്ക പ്രശ്നങ്ങൾ, ചെക്ക് തട്ടിപ്പുകൾ എന്നിവ പോലുള്ള ഉയർന്ന തർക്കശേഷിയുള്ള മേഖലകളിൽ നിയമങ്ങൾ ലളിതമാക്കുകയും അനാവശ്യ കേസുകൾ സമർപ്പിക്കുന്നവർക്കെതിരെ കർശനമായ നടപടികൾ സ്വീകരിക്കുകയും വേണം.

മധ്യസ്ഥത: പരിഹാരത്തിനുള്ള നല്ല മാർഗം

ഈ കേസുകളുടെ തിരക്കിനിടയിൽ മധ്യസ്ഥത മികച്ചൊരു പരിഹാരമാകുന്നു. 1990-കളിൽ ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി അവതരിപ്പിക്കപ്പെട്ട ഈ രീതി 2005-നുശേഷം കൂടുതൽ പ്രചാരം നേടി. മധ്യസ്ഥനായി ഒരു സ്വതന്ത്ര വ്യക്തിയെ നിശ്ചയിച്ച്, ഇരുവിഭാഗങ്ങളും പരസ്പര ധാരണയിലേക്ക് എത്തുന്ന രീതിയാണ് മധ്യസ്ഥത.

ഇന്ത്യൻ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥ ഇതിനകം തന്നെ മധ്യസ്ഥതയെ അംഗീകരിച്ചിട്ടുണ്ടെങ്കിലും അതിന്റെ മുഴുവൻ സാധ്യത ഇപ്പോഴും ഉപയോഗപ്പെടുത്തിയിട്ടില്ല. നിലവിൽ പരിശീലനം നേടിയ ആയിരക്കണക്കിന് മധ്യസ്ഥർ ഉണ്ടെങ്കിലും, കോടതികളിലെ കേസുകളുടെ ഭാരം കുറയ്ക്കാൻ അവരെ സമർത്ഥമായി വിനിയോഗിക്കേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്.

മധ്യസ്ഥതയുടെ പ്രയോജനങ്ങൾ

വേഗത: മധ്യസ്ഥതയിലൂടെ പല തർക്കങ്ങളും ദിവസങ്ങളോ മാസങ്ങളോക്കുള്ളിൽ തീർപ്പാക്കാം.

ചെലവ് കുറവ്: മധ്യസ്ഥത നിയമ പോരാട്ടത്തേക്കാൾ ചെലവ് കുറഞ്ഞതാണ്.
ബന്ധങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കും: കോടതിയിലേക്കുള്ള പോരാട്ടം പലപ്പോഴും ബന്ധങ്ങൾ വഷളാക്കും, എന്നാൽ മധ്യസ്ഥതയിൽ സമവായം സാധ്യമാകുന്നു.

.നീതിക്ക് പുതിയ വഴി

കോടതികളെ തർക്കങ്ങൾ തുടരുന്ന ഇടങ്ങളായി കാണാതെ, പ്രശ്നപരിഹാരത്തിനുള്ള കേന്ദ്രങ്ങളായി പരിഷ്‌കരിക്കേണ്ട സമയമാണ്. മധ്യസ്ഥതയെ ഒരു സെക്കണ്ടറി ഓപ്ഷനായി മാത്രം കാണാതെ, അതിനെ നീതി ലഭ്യമാക്കുന്നതിനുള്ള പ്രധാന മാർഗമായി ഉയർത്തിയാൽ മാത്രേമേ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയിലെ തടസം പരിഹരിക്കാൻ കഴിയൂ.
ഇപ്പോൾ തന്നെ ഈ പ്രതിസന്ധിയെ ഒരു അവസരമായി മാറ്റുക—ഒന്നിന് ഒന്ന്, ഓരോ മധ്യസ്ഥതാ കേസിലൂടെ!