വലിയ രാഷ്ട്രീയ ജനപ്രീതിയും വനിതാ ശാക്തീകരണത്തിന്റെ പുതിയ അധ്യായമെന്ന അവകാശവാദവുമായി സംസ്ഥാന ഭരണകൂടം വലിയ തോതിൽ ആഘോഷിച്ച ‘പ്രിയദർശിനി’ സൗജന്യ വനിതാ ബസ് യാത്രാ പദ്ധതി നിലവിൽ വന്ന് ഒരു മാസം തികയും മുൻപേ കേരളത്തെ കടുത്ത പ്രതിസന്ധിയിലേക്ക് തള്ളിവിടുന്നു. സാമൂഹിക ക്ഷേമത്തെയും സ്ത്രീകളുടെ യാത്രാ സ്വാതന്ത്ര്യത്തെയും മുൻനിർത്തി കൊണ്ടുവന്ന ഒരു പദ്ധതി, കൃത്യമായ സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണമോ ദീർഘവീക്ഷണമോ ഇല്ലാതെ നടപ്പിലാക്കുമ്പോൾ ഒരു സംസ്ഥാനത്തിന്റെ സുപ്രധാനമായ പൊതുഗതാഗത സംവിധാനവും അതിനെ ആശ്രയിച്ചു ജീവിക്കുന്ന ലക്ഷക്കണക്കിന് സാധാരണക്കാരായ തൊഴിലാളികളും എങ്ങനെ അപകടത്തിലാകുന്നു എന്നതിന്റെ നേർക്കാഴ്ചയാണ് ഇപ്പോൾ കേരളത്തിൽ ദൃശ്യമാകുന്നത്.
​തിരഞ്ഞെടുപ്പ് വേളയിൽ നൽകിയ വമ്പൻ വാഗ്ദാനങ്ങൾ അധികാരത്തിലേറിയ ഉടൻ നടപ്പിലാക്കാനുള്ള ഭരണകൂടത്തിന്റെ ധൃതി, നിലവിൽ തന്നെ തകർച്ചയുടെ വക്കിലായിരുന്ന കേരള സ്റ്റേറ്റ് റോഡ് ട്രാൻസ്പോർട്ട് കോർപ്പറേഷന്റെ (കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി) നെഞ്ചിലേക്കാണ് ആദ്യത്തെ പ്രഹരമേൽപ്പിച്ചത്. പദ്ധതി തുടങ്ങി ആഴ്ചകൾക്കുള്ളിൽ തന്നെ ഇതിന്റെ പാർശ്വഫലങ്ങൾ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ സാമ്പത്തിക ഭദ്രതയെയും മറ്റ് സ്വകാര്യ ഗതാഗത മേഖലകളെയും സാരമായി ബാധിച്ചു തുടങ്ങിയിരിക്കുന്നു.

​കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.യുടെ നട്ടെല്ലൊടിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക ബാധ്യത:

​കേരളത്തിലെ പൊതുഗതാഗതത്തിന്റെ നട്ടെല്ലായ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. കഴിഞ്ഞ കുറേ പതിറ്റാണ്ടുകളായി നേരിട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന സാമ്പത്തിക പ്രതിസന്ധി ആർക്കും രഹസ്യമല്ല. കോടിക്കണക്കിന് രൂപയുടെ സഞ്ചിത നഷ്ടം, ജീവനക്കാരുടെ ശമ്പളം കൃത്യമായി നൽകാൻ കഴിയാത്ത അവസ്ഥ, വിരമിച്ച തൊഴിലാളികളുടെ പെൻഷൻ കുടിശ്ശികകൾ എന്നിവ കാരണം കോർപ്പറേഷൻ വലിയ തോതിലുള്ള നിയമപോരാട്ടങ്ങളും തൊഴിലാളി സമരങ്ങളും നേരിട്ടുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. പെൻഷൻ കൃത്യമായി ലഭിക്കാത്തതിനെത്തുടർന്ന് വിരമിച്ച ചില ജീവനക്കാർ കടുത്ത മാനസിക വിഷമത്തിലാവുകയും ചിലർ അത്യന്തം ദൗർഭാഗ്യകരമായ തീരുമാനങ്ങൾ കൈക്കൊള്ളുകയും ചെയ്ത വാർത്തകൾ നാം കണ്ടതാണ്.
​ഇന്ധന ബില്ലുകൾ അടയ്ക്കാൻ പണമില്ലാത്തതിനാൽ സർവീസുകൾ മുടങ്ങുക, പുതിയ സ്പെയർ പാർട്സ് വാങ്ങാൻ കഴിയാത്തതിനാൽ നൂറുകണക്കിന് ബസുകൾ കട്ടപ്പുറത്താകുക, കടുത്ത സാമ്പത്തിക ചെലവുചുരുക്കൽ നടപടികൾക്ക് വിധേയമാകുക തുടങ്ങി നിരവധിയായ കനത്ത പ്രതിസന്ധികളിലൂടെയാണ് കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. കടന്നുപോകുന്നത്. ഈ സാഹചര്യത്തിലേക്കാണ് പുതിയ സൗജന്യ യാത്രാ പദ്ധതി കൂനിന്മേൽ കുരുവെന്ന പോലെ വന്നിറങ്ങിയിരിക്കുന്നത്.
​പ്രാഥമിക കണക്കുകൾ പ്രകാരം പ്രിയദർശിനി പദ്ധതി മൂലം കെ.എസ്.ആർ.ടി.സിക്ക് പ്രതിദിനം ഏകദേശം 2 കോടി രൂപയുടെ വരുമാന നഷ്ടമാണ് ഉണ്ടാകുന്നത്. ആദ്യഘട്ടത്തിൽ സ്ത്രീകളിൽ ഭൂരിഭാഗവും ഈ സൗകര്യം ഉപയോഗപ്പെടുത്തിത്തുടങ്ങുമ്പോൾ പ്രതിദിന നഷ്ടം ഇനിയും കുത്തനെ ഉയരുമെന്നാണ് ഗതാഗത വിദഗ്ദ്ധർ ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത്. മാസം തോറും 60 കോടിയിലധികം രൂപയുടെ ഈ അധിക ബാധ്യത എങ്ങനെ നികത്തുമെന്നതിനെക്കുറിച്ച് സർക്കാരിനോ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. മാനേജ്‌മെന്റിനോ യാതൊരു വ്യക്തതയുമില്ല. പദ്ധതി നടപ്പിലാക്കി 100 ദിവസത്തിന് ശേഷം ഇതിന്റെ പ്രായോഗികത പുനഃപരിശോധിക്കുമെന്നാണ് സർക്കാർ ഇപ്പോൾ വ്യക്തമാക്കുന്നത്. എന്നാൽ, ഒരു പൊതുനയം പ്രഖ്യാപിക്കുന്നതിനും അത് തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രകടനപത്രികയിൽ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നതിനും മുൻപ് നടത്തേണ്ടിയിരുന്ന അടിസ്ഥാനപരമായ പഠനങ്ങളും പരിശോധനകളും എന്തുകൊണ്ട് നടത്തിയില്ല എന്ന ചോദ്യം ഇവിടെ ശക്തമാവുകയാണ്.

​തകർച്ചയുടെ വക്കിൽ സ്വകാര്യ ബസ് മേഖല; അനിശ്ചിതകാല സമരത്തിലേക്ക്

​കേരളത്തിന്റെ ഗതാഗത മേഖലയിൽ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.യേക്കാൾ കൂടുതൽ റൂട്ടുകളിൽ സർവീസ് നടത്തുകയും ജനങ്ങളെ സഹായിക്കുകയും ചെയ്യുന്നത് സ്വകാര്യ ബസുകളാണ്. മലബാർ മേഖലയിലും മധ്യകേരളത്തിലുമെല്ലാം ഉൾഗ്രാമങ്ങളെ നഗരങ്ങളുമായി ബന്ധിപ്പിക്കുന്നത് പ്രധാനമായും സ്വകാര്യ ബസ് സർവീസുകളാണ്. എന്നാൽ പ്രിയദർശിനി പദ്ധതി ഈ മേഖലയുടെ അടിത്തറയിളക്കിയിരിക്കുകയാണ്.
​കേരളത്തിലെ ബസ് യാത്രക്കാരിൽ പകുതിയിലധികവും സ്ത്രീകളാണ്. വിദ്യാർത്ഥിനികൾ, ജോലിക്ക് പോകുന്നവർ, കുടുംബശ്രീ പ്രവർത്തകർ, സാധാരണക്കാരായ വീട്ടമ്മമാർ എന്നിവരെല്ലാം ദിവസേന ബസുകളെ ആശ്രയിക്കുന്നവരാണ്. കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. ബസുകളിൽ യാത്ര പൂർണ്ണമായും സൗജന്യമാക്കിയതോടെ, സ്വകാര്യ ബസുകളെ ആശ്രയിച്ചിരുന്ന വനിതാ യാത്രക്കാർ കൂട്ടത്തോടെ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. സർവീസുകളിലേക്ക് മാറി. ഇതോടെ സ്വകാര്യ ബസുകളിലെ യാത്രക്കാരുടെ എണ്ണത്തിൽ വൻ ഇടിവുണ്ടാവുകയും പല സർവീസുകളും കനത്ത നഷ്ടത്തിലേക്ക് കൂപ്പുകുത്തുകയും ചെയ്തു.
​ദിനംപ്രതിയുള്ള ഡീസൽ ചെലവിനും ജീവനക്കാരുടെ ശമ്പളത്തിനും പോലും പണം തികയാതെ വന്നതോടെ പല റൂട്ടുകളിലും സ്വകാര്യ ബസുകൾ സർവീസ് നിർത്തുകയോ ട്രിപ്പുകൾ വെട്ടിക്കുറയ്ക്കുകയോ ചെയ്തിരിക്കുകയാണ്. ഇത് യാത്രാക്ലേശം ഇരട്ടിയാക്കി. പ്രത്യേകിച്ച്, കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി. സർവീസുകൾ കുറവുള്ളതും സ്വകാര്യ ബസുകൾ മാത്രം പ്രധാന ആശ്രയവുമായ ഗ്രാമീണ മേഖലകളിലെ ജനങ്ങൾ വലിയ ദുരിതത്തിലാണ്. തങ്ങളുടെ ജീവനമാർഗ്ഗം തടസ്സപ്പെട്ടതോടെ സ്വകാര്യ ബസുടമകൾ കടുത്ത പ്രതിഷേധത്തിലാണ്. അടിയന്തരമായി സർക്കാർ ഇടപെട്ട് തങ്ങൾക്ക് സാമ്പത്തിക പാക്കേജോ നികുതി ഇളവോ പ്രഖ്യാപിക്കണമെന്നാണ് അവരുടെ ആവശ്യം. അല്ലാത്തപക്ഷം അനിശ്ചിതകാല സർവീസ് നിർത്തൽ സമരത്തിലേക്ക് നീങ്ങുമെന്ന് ബസുടമകളുടെ സംഘടനകൾ മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിക്കഴിഞ്ഞു.
​എന്നാൽ ഈ വിഷയത്തിൽ ഗതാഗത മന്ത്രി സി. പി. ജോൺ സ്വീകരിച്ച നിലപാട് സ്വകാര്യ ബസ് മേഖലയെ കൂടുതൽ പ്രകോപിപ്പിച്ചിരിക്കുകയാണ്. കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.യിലെ സൗജന്യ സർവീസ് തുടരുമെന്നും, മാറിവരുന്ന സാഹചര്യങ്ങൾക്കനുസരിച്ച് സ്വകാര്യ ബസുടമകൾ തങ്ങളുടെ ബിസിനസ്സ് രീതികളിൽ മാറ്റം വരുത്തുകയാണ് വേണ്ടതെന്നുമാണ് മന്ത്രിയുടെ ഭാഗത്തുനിന്നുണ്ടായ പ്രതികരണം. നിലനിൽപ്പിനായി പോരാടുന്ന ഒരു വലിയ തൊഴിൽ മേഖലയോടുള്ള സർക്കാരിന്റെ ഈ നിസ്സംഗത കൂടുതൽ സാമൂഹിക അശാന്തിക്ക് കാരണമാകുന്നുണ്ട്.

​ഓട്ടോറിക്ഷാ തൊഴിലാളികളുടെ ഉപജീവന പ്രതിസന്ധി:

​ബസ് സർവീസുകളെ മാത്രമല്ല, സാധാരണക്കാരായ ഓട്ടോറിക്ഷാ തൊഴിലാളികളുടെ വരുമാനത്തെയും ഈ പദ്ധതി തകിടം മറിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഹ്രസ്വദൂര യാത്രകൾക്കായി, പ്രത്യേകിച്ച് വിപണികളിലേക്കും ആശുപത്രികളിലേക്കും പോകുന്നതിനായി വലിയൊരു വിഭാഗം സ്ത്രീകൾ ഓട്ടോറിക്ഷകളെയായിരുന്നു ആശ്രയിച്ചിരുന്നത്. എന്നാൽ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.യിൽ യാത്ര സൗജന്യമായതോടെ ചെറിയ ദൂരങ്ങൾക്ക് പോലും സ്ത്രീകൾ ബസ് കാത്തുനിൽക്കുന്ന പ്രവണത വർദ്ധിച്ചു. ഇത് ഓട്ടോറിക്ഷാ തൊഴിലാളികളുടെ പ്രതിദിന വരുമാനത്തിൽ വലിയ കുറവുണ്ടാക്കി. ഭൂരിഭാഗം ഓട്ടോ തൊഴിലാളികളും ദിവസേനയുള്ള ഓട്ടത്തിൽ നിന്ന് ലഭിക്കുന്ന പണം കൊണ്ട് മാത്രം കുടുംബം പുലർത്തുന്നവരും വാഹനത്തിന്റെ ലോൺ അടയ്ക്കുന്നവരുമാണ്. ഗതാഗത മേഖലയിലെ ഈ പെട്ടെന്നുള്ള മാറ്റം ഇവരുടെ ജീവിതം വഴിമുട്ടിച്ചിരിക്കുകയാണ്.
​ലക്ഷ്യം തെറ്റിയ ജനപ്രിയത: വിദഗ്ദ്ധരുടെ നിർദ്ദേശങ്ങൾ

​പ്രിയദർശിനി പദ്ധതിയുടെ ഉദ്ദേശശുദ്ധിയെ ആരും ചോദ്യം ചെയ്യുന്നില്ല. സ്ത്രീകളുടെ സാമൂഹിക പങ്കാളിത്തം വർദ്ധിപ്പിക്കാനും അവരുടെ യാത്രാ ചെലവുകൾ കുറയ്ക്കാനും ഇത്തരം പദ്ധതികൾ നല്ലതുതന്നെയാണ്. എന്നാൽ അത് നടപ്പിലാക്കിയ രീതിയിലാണ് പാളിച്ച പറ്റിയത്. സാമ്പത്തിക ശാസ്ത്രജ്ഞരും പോളിസി വിദഗ്ദ്ധരും ചൂണ്ടിക്കാണിക്കുന്നത് ഈ പദ്ധതി കൂടുതൽ ലക്ഷ്യാധിഷ്ഠിതമായി നടപ്പിലാക്കാമായിരുന്നു എന്നാണ്.
​സംസ്ഥാനത്തെ മുഴുവൻ സ്ത്രീകൾക്കും സാമ്പത്തിക പശ്ചാത്തലം നോക്കാതെ സൌജന്യ യാത്ര അനുവദിച്ചതാണ് പ്രധാന പിഴവ്. ഉയർന്ന ശമ്പളം വാങ്ങുന്ന ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കും വലിയ സാമ്പത്തിക ശേഷിയുള്ളവർക്കും ഈ ഇളവ് ആവശ്യമില്ലായിരുന്നു. അതിനുപകരം  പദ്ധതി പരിമിതപ്പെടുത്തിയിരുന്നെങ്കിൽ ഇതിന്റെ ഗുണം യഥാർത്ഥ ഗുണഭോക്താക്കളിൽ എത്തുകയും കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.ക്ക് ഇത്ര വലിയ സാമ്പത്തിക ബാധ്യത ഉണ്ടാകാതിരിക്കുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു:
* ​സാമ്പത്തികമായി പിന്നാക്കം നിൽക്കുന്നവർ (BPL വിഭാഗം): നിർധനരായ കുടുംബങ്ങളിലെ സ്ത്രീകൾക്ക് മാത്രം സൗജന്യം നൽകുക.
* ​വിദ്യാർത്ഥിനികൾ: സ്കൂൾ-കോളേജ് തലങ്ങളിൽ പഠിക്കുന്ന പെൺകുട്ടികൾക്ക് പൂർണ്ണ സൗജന്യം ഉറപ്പാക്കുക.
* ​അസംഘടിത മേഖലയിലെ തൊഴിലാളികൾ: തയ്യൽ തൊഴിലാളികൾ, കശുവണ്ടി തൊഴിലാളികൾ, വീട്ടുജോലിക്കാർ, മറ്റ് ദിവസക്കൂലിക്കാർ തുടങ്ങിയ വിഭാഗങ്ങളിലെ വനിതകൾക്ക് യാത്രാ കാർഡുകൾ അനുവദിക്കുക.
​ഇത്തരമൊരു വികേന്ദ്രീകൃത മാതൃക സ്വീകരിച്ചിരുന്നെങ്കിൽ, സാമ്പത്തിക ശേഷിയുള്ളവർ ടിക്കറ്റ് എടുത്ത് യാത്ര ചെയ്യുകയും അതിലൂടെ കെ.എസ്.ആർ.ടി.സി.യുടെ വരുമാനം വലിയ തോതിൽ ഇടിയാതെ സംരക്ഷിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്യുമായിരുന്നു.
​ചരിത്രം ആവർത്തിക്കുമ്പോൾ: 1996-ലെ ചാരായം നിരോധനവും ഇന്നത്തെ പ്രതിസന്ധിയും :

​നിലവിലെ രാഷ്ട്രീയ-സാമൂഹിക സാഹചര്യത്തെ 1996-ലെ യു.ഡി.എഫ് സർക്കാരിന്റെ കാലത്തുണ്ടായ ഒരു ചരിത്രപരമായ തീരുമാനവുമായാണ് രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകർ ഉപമിക്കുന്നത്. അന്ന് നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് തൊട്ടുമുൻപ് അന്നത്തെ മുഖ്യമന്ത്രി എ. കെ. ആന്റണി പെട്ടെന്ന് ചാരായം നിരോധിക്കാനുള്ള തീരുമാനം കൈക്കൊണ്ടു. സ്ത്രീ വോട്ടർമാരുടെ വലിയ പിന്തുണ ലക്ഷ്യമിട്ടായിരുന്നു ആ പ്രഖ്യാപനം. എന്നാൽ കൃത്യമായ ബദൽ മാർഗ്ഗങ്ങളോ സാമ്പത്തിക ആസൂത്രണമോ ഇല്ലാതെ നടപ്പിലാക്കിയ ആ തീരുമാനം സംസ്ഥാന ഖജനാവിന് വലിയ വരുമാന നഷ്ടം വരുത്തിവെച്ചു എന്ന് മാത്രമല്ല, വ്യാജമദ്യത്തിന്റെ വ്യാപനത്തിനും വലിയൊരു തൊഴിൽ പ്രതിസന്ധിക്കും കാരണമായി. ഫലത്തിൽ, ആ തീരുമാനം വിചാരിച്ച സാമൂഹിക മാറ്റം ഉണ്ടാക്കിയില്ലെന്ന് മാത്രമല്ല, തൊട്ടടുത്ത തിരഞ്ഞെടുപ്പിൽ കോൺഗ്രസിന് ഭരണനഷ്ടം ഉണ്ടാക്കുകയും ചെയ്തു.
​ഏതാണ്ട് അതേ തനിയാവർത്തനമാണ് പ്രിയദർശിനി പദ്ധതിയിലൂടെയും ദൃശ്യമാകുന്നത്. വോട്ട് ബാങ്ക് മാത്രം ലക്ഷ്യമിട്ട്, കൃത്യമായ ഫണ്ടിംഗ് മെക്കാനിസം ഉറപ്പാക്കാതെ പ്രഖ്യാപിക്കുന്ന സൗജന്യങ്ങൾ ഒടുവിൽ സംസ്ഥാനത്തെ മൊത്തത്തിൽ ബാധിക്കുന്ന വലിയൊരു സാമ്പത്തിക ദുരന്തമായി മാറുമെന്നതിന്റെ ഏറ്റവും ഒടുവിലത്തെ ഉദാഹരണമാണിത്.
​ക്ഷേമപദ്ധതികൾ ഒരു ജനാധിപത്യ സർക്കാരിന്റെ കടമയാണ് എന്നതിൽ തർക്കമില്ല. എന്നാൽ അവ ജനപ്രിയ വാഗ്ദാനങ്ങൾ മാത്രമായി ഒതുങ്ങാതെ, ശാസ്ത്രീയമായ പഠനങ്ങളുടെ അടിസ്ഥാനത്തിൽ വേണം നടപ്പിലാക്കാൻ. ആവശ്യത്തിന് ഫണ്ട് വകയിരുത്താതെയും, നിലവിലുള്ള പൊതുമേഖലാ സ്ഥാപനങ്ങളുടെ തകർച്ച കണക്കിലെടുക്കാതെയും മുന്നോട്ടുപോകുന്നത് ആത്മഹത്യാപരമാണ്. പ്രിയദർശിനി പദ്ധതിയിലൂടെ കേരളം ഇപ്പോൾ നേരിടുന്ന ഗതാഗത പ്രതിസന്ധി, വരും ദിവസങ്ങളിൽ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കും കേന്ദ്ര സർക്കാരിനും ഒരു വലിയ പാഠപുസ്തകമാണ്—കൃത്യമായ ആസൂത്രണമില്ലാത്ത ക്ഷേമപ്രഖ്യാപനങ്ങൾ എങ്ങനെയാണ് ഒരു സംസ്ഥാനത്തിന്റെ സമ്പദ്‌വ്യവസ്ഥയെയും ജനജീവിതത്തെയും ഒരുപോലെ തകിടം മറിക്കുന്നത് എന്നതിന്റെ കടുപ്പമേറിയ പാഠം. കടുത്ത തീരുമാനങ്ങളിലൂടെ പദ്ധതി പുനഃക്രമീകരിക്കാൻ സർക്കാർ തയ്യാറായില്ലെങ്കിൽ കേരളത്തിലെ പൊതുഗതാഗത സംവിധാനം പൂർണ്ണമായും നിശ്ചലമാകുന്ന നാളുകൾ വിദൂരമല്ല.