​ഭാരതീയ സംസ്കാരം അതിന്റെ സത്തയിൽ എന്നും ആവിഷ്കാരങ്ങളുടെ വൈവിധ്യത്തെയും സംവാദങ്ങളെയും പ്രോത്സാഹിപ്പിച്ചിട്ടുള്ള ഒന്നാണ്. എങ്കിലും, ആധുനിക കാലഘട്ടത്തിൽ കലയും മതവിശ്വാസവും തമ്മിലുള്ള ഉരസലുകൾ കോടതിമുറികളിലെ പതിവ് കാഴ്ചയായി മാറിയിരിക്കുന്നു. അടുത്തിടെ ഭഗവാൻ അയ്യപ്പനെക്കുറിച്ചുള്ള ഒരു പാരഡി ഗാനത്തിന്റെ പേരിൽ എഴുത്തുകാരനും സംഗീത സംവിധായകനുമെതിരെ സൈബർ പോലീസ് കേസെടുത്ത സംഭവം കേരളീയ സമൂഹത്തിൽ വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് വഴിവെച്ചിരിക്കുകയാണ്. ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിത (BNS) എന്ന പുതിയ നിയമസംഹിത നിലവിൽ വന്ന ശേഷം ഇത്തരം കേസുകൾ കൈകാര്യം ചെയ്യപ്പെടുമ്പോൾ, അത് ഭരണഘടനാപരമായ മൗലികാവകാശങ്ങളെ എങ്ങനെ ബാധിക്കുന്നു എന്നത് ഗൗരവകരമായ ഒരു നിയമപരിശോധന അർഹിക്കുന്നു.

​കേസിന്റെ പശ്ചാത്തലവും പോലീസ് നടപടിയും:

​ശബരിമല ധർമ്മശാസ്താവിനെ ആസ്പദമാക്കി നിർമ്മിച്ച ഒരു പാരഡി ഗാനം വിശ്വാസികളുടെ മനസ്സിനെ മുറിപ്പെടുത്തിയെന്നും മതവികാരം വ്രണപ്പെടുത്തിയെന്നും ഉള്ള പരാതിയിലാണ് സൈബർ പോലീസ് കേസ് രജിസ്റ്റർ ചെയ്തിരിക്കുന്നത്. പ്രതികൾക്കെതിരെ ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിതയിലെ സെക്ഷൻ 299, 353(3) എന്നിവയാണ് ചുമത്തിയിരിക്കുന്നത്. ഇതിൽ സെക്ഷൻ 299 മൂന്ന് വർഷം വരെ തടവ് ലഭിക്കാവുന്ന കുറ്റവും, സെക്ഷൻ 353(3) അഞ്ച് വർഷം വരെ തടവ് ശിക്ഷ ലഭിക്കാവുന്ന ഗൗരവകരമായ കുറ്റവുമാണ്.

​എന്നാൽ ഈ കേസിലെ നിയമപരമായ സങ്കീർണ്ണത തുടങ്ങുന്നത് ഇവിടെയാണ്: 

കേവലം ഒരു ഗാനം കേൾക്കുമ്പോൾ ചില വ്യക്തികൾക്കോ വിഭാഗങ്ങൾക്കോ ഉണ്ടാകുന്ന അസ്വസ്ഥത ആ ഗാനത്തെ ഒരു ക്രിമിനൽ കുറ്റമാക്കാൻ പര്യാപ്തമാണോ? നിയമത്തിന്റെ കണ്ണിൽ ഒരു പ്രവൃത്തി കുറ്റകരമാകണമെങ്കിൽ അതിനു പിന്നിൽ കൃത്യമായ 'കുറ്റകരമായ ഉദ്ദേശ്യം' അഥവാ Mens Rea ഉണ്ടാകേണ്ടതുണ്ട്.

​ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിതയും സുപ്രീം കോടതിയുടെ മുൻവിധികളും

​പഴയ ഐ.പി.സി 295A-യുടെ പുതിയ രൂപമാണ് ബി.എൻ.എസ് സെക്ഷൻ 299. മതപരമായ വിശ്വാസങ്ങളെ അവഹേളിക്കുന്നതിനെതിരെയാണ് ഈ വകുപ്പ് നിലകൊള്ളുന്നത്. എന്നാൽ, സുപ്രീം കോടതി 1957-ൽ തന്നെ രാംജി ലാൽ മോദി v. സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് യു.പി എന്ന കേസിൽ ഒരു സുപ്രധാന നിരീക്ഷണം നടത്തിയിട്ടുണ്ട്. "Deliberate and malicious intention is the sine qua non of the offence." അതായത്, അറിഞ്ഞുകൊണ്ട്, ദുരുദ്ദേശ്യത്തോടെ മതത്തെ അപമാനിക്കാൻ ശ്രമിച്ചാൽ മാത്രമേ ഈ വകുപ്പ് നിലനിൽക്കുകയുള്ളൂ. വെറുമൊരു പരിഹാസമോ പാരഡിയോ വിമർശനമോ ഈ വകുപ്പിന്റെ പരിധിയിൽ വരില്ല.

​സമാനമായ രീതിയിലാണ് സെക്ഷൻ 353(3) പരിശോധിക്കപ്പെടേണ്ടത്. വിവിധ വിഭാഗങ്ങൾക്കിടയിൽ ശത്രുത വളർത്തുന്നതിനെതിരെയാണ് ഈ വകുപ്പ്. 1997-ലെ ബിലാൽ അഹമ്മദ് കാലു കേസിൽ സുപ്രീം കോടതി വ്യക്തമാക്കിയത്, വിദ്വേഷം വളർത്താനുള്ള വ്യക്തമായ ഉദ്ദേശ്യം പ്രവൃത്തിയിൽ പ്രകടമാകണം എന്നാണ്. കേവലം വികാരം വ്രണപ്പെട്ടു എന്ന ആരോപണത്തിന് മേൽ ഒരാളെ ജയിലിലടയ്ക്കുന്നത് നിയമവാഴ്ചയ്ക്ക് നിരക്കാത്തതാണ്.

​മെൻസ് റിയ (Mens Rea) – ക്രിമിനൽ നിയമത്തിന്റെ ആണിക്കല്ല്

​ഇന്ത്യൻ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയുടെ അടിസ്ഥാന തത്വം 'Actus non facit reum nisi mens sit rea' എന്നതാണ്. അതായത്, കുറ്റകരമായ മനസ്സില്ലാതെ ഒരു പ്രവൃത്തിയും കുറ്റമാകില്ല. പാരഡി ഗാനത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ, അത് നിർമ്മിച്ച കലാകാരന്മാർക്ക് സമൂഹത്തിൽ ലഹളയുണ്ടാക്കാനോ വിശ്വാസികളെ നേരിട്ട് അപമാനിക്കാനോ ഉള്ള ദുരുദ്ദേശ്യം ഉണ്ടായിരുന്നുവോ എന്നത് പ്രസക്തമാണ്.
​ഹാസ്യവും ആക്ഷേപഹാസ്യവും (Satire) പൗരാണിക കാലം മുതൽക്കേ നമ്മുടെ കലാരൂപങ്ങളിൽ ഉള്ളതാണ്. ചാക്യാർകൂത്തിലും തുള്ളലിലും ദൈവങ്ങളെപ്പോലും ഹാസ്യത്തിന്റെ നിഴലിൽ നിർത്താറുണ്ട്. അവിടെയൊന്നും ഇല്ലാത്ത ക്രിമിനൽ ബാധ്യത ഒരു പാരഡി ഗാനത്തിന് മാത്രം ലഭിക്കുന്നത് നിയമത്തെ തെറ്റായി വ്യാഖ്യാനിക്കുന്നത് കൊണ്ടാണോ എന്ന ചോദ്യം ഉയരുന്നു. 2017-ൽ മുൻ ക്രിക്കറ്റ് താരം എം.എസ്. ധോണിക്കെതിരെ സമാനമായ ഒരു കേസ് വന്നപ്പോൾ സുപ്രീം കോടതി പറഞ്ഞത്, "കുറ്റകരമായ ഉദ്ദേശ്യത്തിന്റെ അഭാവം പ്രോസിക്യൂഷന് വലിയ തിരിച്ചടിയാണ്" എന്നാണ്.

​ആവിഷ്കാര സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ ഭരണഘടനാ സംരക്ഷണം

​ഭാരതീയ ഭരണഘടനയുടെ അനുച്ഛേദം 19(1)(a) ഓരോ പൗരനും തന്റെ അഭിപ്രായം പ്രകടിപ്പിക്കാനുള്ള അവകാശം നൽകുന്നു. ഇത് കേവലം വാക്കുകൾക്ക് മാത്രമല്ല, കലയ്ക്കും സംഗീതത്തിനും ഹാസ്യത്തിനും ബാധകമാണ്. പാരഡി എന്നത് കലയുടെ ഒരു പ്രധാന രൂപമാണ്. ഒരു കലാസൃഷ്ടിയെ ഇഷ്ടപ്പെടാതിരിക്കാൻ പൗരന് അവകാശമുള്ളതുപോലെ തന്നെ, ആ കല അവതരിപ്പിക്കാൻ കലാകാരനും അവകാശമുണ്ട്.
​എസ്. രംഗരാജൻ v. പി. ജഗജീവൻ റാം (1989) എന്ന കേസിൽ സുപ്രീം കോടതി പറഞ്ഞ ശ്രദ്ധേയമായ ഒരു വാചകമുണ്ട്: "അസഹിഷ്ണുത ഭയന്ന് അഭിപ്രായ പ്രകടനങ്ങളെ അടിച്ചമർത്താൻ കഴിയില്ല." സമൂഹത്തിൽ ചിലർക്ക് അസഹിഷ്ണുതയുണ്ട് എന്ന കാരണത്താൽ കലാകാരന്റെ തൂലികയ്ക്ക് വിലങ്ങിടുന്നത് ജനാധിപത്യവിരുദ്ധമാണ്. 2015-ലെ ശ്രേയ സിംഗാൾ കേസിൽ കോടതി വ്യക്തമാക്കിയത്, കേവലം അസ്വസ്ഥതയോ (Annoyance) ഹൃദയവേദനയോ ക്രിമിനൽ കുറ്റമായി കണക്കാക്കാൻ കഴിയില്ല എന്നാണ്.

​പൊതുസമാധാനവും മതവികാരവും തമ്മിലുള്ള വേർതിരിവ്

​പോലീസ് പലപ്പോഴും മതവികാരം വ്രണപ്പെട്ടു എന്ന പരാതിയെ ക്രമസമാധാന പ്രശ്നമായി (Law and Order) തെറ്റായി വ്യാഖ്യാനിക്കാറുണ്ട്. എന്നാൽ നിയമപരമായി ഇവ രണ്ടും രണ്ടാണ്. ഒരാളുടെ വൈകാരികമായ മുറിവേൽക്കൽ എന്നത് വ്യക്തിപരമാണ്, എന്നാൽ പൊതുസമാധാനത്തിന് ഭംഗം വരിക എന്നത് സമൂഹത്തെ മൊത്തമായി ബാധിക്കുന്ന ഒന്നാണ്.

​മൻസാർ സയീദ് ഖാൻ കേസിൽ കോടതി നിരീക്ഷിച്ചത്, ഒരു കലാസൃഷ്ടിയുടെ പ്രത്യാഘാതം അളക്കേണ്ടത് വളരെ പെട്ടെന്ന് പ്രകോപിതനാകുന്ന ഒരാളുടെ കണ്ണിലൂടെയല്ല, മറിച്ച് സാമാന്യ ബുദ്ധിയുള്ള, ദൃഢമനസ്സുള്ള ഒരു സാധാരണക്കാരന്റെ കാഴ്ചപ്പാടിലൂടെയാകണം എന്നാണ്. മതം എന്നത് വളരെ വ്യക്തിപരമായ ഒരു വിശ്വാസമായതിനാൽ, ഓരോരുത്തരുടെയും വൈകാരിക തലം വ്യത്യസ്തമായിരിക്കും. ഈ വൈകാരികതയെ ഒരു നിയമപരമായ മാനദണ്ഡമായി സ്വീകരിക്കുന്നത് അപകടകരമാണ്.

​കൂട്ടായ പ്രതിപ്പട്ടികയുടെ നിയമസാധുത

​ഈ കേസിൽ എഴുത്തുകാരൻ, ഗായകൻ, നിർമ്മാതാവ് എന്നിവരെ ഒന്നടങ്കം പ്രതികളാക്കിയ സൈബർ പോലീസിന്റെ നടപടിയും നിയമപരമായി വിശകലനം ചെയ്യപ്പെടേണ്ടതുണ്ട്. സുനിൽ ഭാരതി മിത്തൽ v. സി.ബി.ഐ കേസിൽ സുപ്രീം കോടതി വ്യക്തമാക്കിയത് ക്രിമിനൽ നിയമത്തിൽ ഒരാൾ ചെയ്ത കുറ്റത്തിന് മറ്റൊരാൾ ഉത്തരവാദിയാകുന്ന 'വൈകീരിയസ് ലയബിലിറ്റി' ഇല്ല എന്നാണ്. ഒരു ഗാനം നിർമ്മിക്കുന്നതിൽ പങ്കാളിയായി എന്നതുകൊണ്ട് മാത്രം ഒരാൾക്ക് മതവികാരം വ്രണപ്പെടുത്താനുള്ള ഉദ്ദേശ്യം ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് കരുതാൻ വയ്യ. ഓരോ പ്രതിക്കും ഈ കുറ്റകൃത്യത്തിൽ കൃത്യമായ 'മെൻസ് റിയ' ഉണ്ടായിരുന്നു എന്ന് പോലീസ് തെളിയിക്കേണ്ടി വരും.

​കോടതിയുടെ ഇടപെടലും എഫ്.ഐ.ആർ റദ്ദാക്കലും

​നിലവിലെ സാഹചര്യത്തിൽ പ്രതികൾക്ക് ഹൈക്കോടതിയെ സമീപിച്ച് എഫ്.ഐ.ആർ റദ്ദാക്കാൻ (Quash) അപേക്ഷിക്കാവുന്നതാണ്. ഭാരതീയ നാഗരിക് സുരക്ഷാ സംഹിത (BNSS) പ്രകാരം ഹൈക്കോടതിക്ക് ഇതിനുള്ള അധികാരമുണ്ട്. സ്റ്റേറ്റ് ഓഫ് ഹരിയാന v. ഭജൻ ലാൽ കേസിലെ മാർഗ്ഗനിർദ്ദേശങ്ങൾ പ്രകാരം, പ്രാഥമികമായി ഒരു കുറ്റം നിലനിൽക്കുന്നില്ലെങ്കിലോ, നിയമം ദുരുപയോഗം ചെയ്ത് ഫയൽ ചെയ്തതാണെങ്കിലോ കോടതിക്ക് കേസ് റദ്ദാക്കാവുന്നതാണ്. ഈ പാരഡി ഗാനത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ കുറ്റകരമായ ഉദ്ദേശ്യം കണ്ടെത്താൻ കഴിയാത്ത പക്ഷം കോടതിയുടെ ഇടപെടൽ അനിവാര്യമായി വരും.

​​കലാപരമായ ആവിഷ്കാരങ്ങളെയും വിമർശനങ്ങളെയും ഭയത്തോടെ കാണുന്ന ഒരു സമൂഹം ബൗദ്ധികമായി പിന്നോക്കം പോകാനേ സാധ്യതയുള്ളൂ. ഭാരതീയ ന്യായ സംഹിതയിലെ വകുപ്പുകൾ നീതി നടപ്പിലാക്കാനാണ് ഉപയോഗിക്കേണ്ടത്, അല്ലാതെ കലാകാരന്മാരുടെ സർഗ്ഗാത്മകതയെ അടിച്ചമർത്താനല്ല. പാരഡിയും സാറ്റയറും ആരോഗ്യകരമായ സംവാദങ്ങളുടെ ഭാഗമാണ്. അവ മതത്തെയോ വിശ്വാസത്തെയോ തകർക്കുന്ന ഒന്നല്ല, മറിച്ച് വ്യത്യസ്തമായ ഒരു കാഴ്ചപ്പാട് അവതരിപ്പിക്കുക മാത്രമാണ് ചെയ്യുന്നത്.
​ഈ കേസ് കോടതിയുടെ പരിഗണനയിൽ വരുമ്പോൾ, നിയമത്തിന്റെ കടുത്ത അക്ഷരങ്ങളേക്കാൾ പ്രസക്തമാകുക ആവിഷ്കാര സ്വാതന്ത്ര്യം എന്ന ജനാധിപത്യ മൂല്യമായിരിക്കും. മതവികാരം എന്ന വൈകാരിക മുറവിളിയേക്കാൾ, വസ്തുതകളും തെളിവുകളും നിയമപരമായ ഉദ്ദേശ്യവുമാണ് ക്രിമിനൽ നിയമത്തിൽ പ്രധാനം. ഈ തിരിച്ചറിവ് സമൂഹത്തിനും നിയമപാലകർക്കും ഉണ്ടാകേണ്ടത് ഒരു പരിഷ്കൃത സമൂഹത്തിന് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്.

​ആവിഷ്കാര സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന്റെ അതിരുകൾ നിർണ്ണയിക്കുന്നതിൽ ഈ കേസ് ഒരു സുപ്രധാന നാഴികക്കല്ലായി മാറിയേക്കാം. കോടതിയുടെ വിധി കലയ്ക്കും വിശ്വാസത്തിനും ഇടയിൽ സമതുലിതമായ ഒരു പാത തുറക്കുമെന്ന് നമുക്ക് പ്രത്യാശിക്കാം.