​കെ. വി. സുരേന്ദ്രനാഥ് ജന്മശതാബ്ദി സ്മരണിക 2025–26 എന്നത് കേവലം ഒരു സ്മാരക ഗ്രന്ഥം മാത്രമല്ല. കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ മനഃസാക്ഷിയോട് ഇന്നും സംവദിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുന്ന ഒരു പൊതുജീവിതത്തിന് നൽകുന്ന ഹൃദ്യമായ ആദരമാണത്. സ്നേഹം, ആശയപരമായ വ്യക്തത, കലാപരമായ മികവ്, ചരിത്രപരമായ ഉത്തരവാദിത്തം എന്നിവയോടെ തയ്യാറാക്കിയ ഒരു പ്രസിദ്ധീകരണമാണ് ഇതെന്ന് ഇതിലെ ഓരോ പേജും വിളിച്ചുപറയുന്നു. കെ. വി. സുരേന്ദ്രനാഥ് എന്ന—എല്ലാവരും സ്നേഹത്തോടെ 'ആശാൻ' എന്ന് വിളിച്ചിരുന്ന—നേതാവിനെ ഒരു വിദൂര രാഷ്ട്രീയ രൂപമായല്ല, മറിച്ച് കേരളത്തിന്റെ സാമൂഹിക-രാഷ്ട്രീയ സ്മൃതികളിലെ സജീവമായ ധാർമ്മിക സാന്നിധ്യമായാണ് ഈ സ്മരണിക അടയാളപ്പെടുത്തുന്നത്.
​ഈ സ്മരണികയുടെ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായ വശം അതിന്റെ സ്വഭാവമാണ്. സുരേന്ദ്രനാഥിനെ വെറുമൊരു മുൻ എം.എൽ.എയായോ, എം.പി.യായോ, കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവായോ അല്ലെങ്കിൽ പൊതുപ്രവർത്തകനായോ മാത്രമല്ല ഇത് കാണുന്നത്. മറിച്ച്, താരതമ്യങ്ങളില്ലാത്ത ഒരു മാനവികതാവാദി (Humanist Beyond Comparison) എന്ന നിലയിലാണ് അദ്ദേഹത്തെ അവതരിപ്പിക്കുന്നത്. സാധാരണ മനുഷ്യബന്ധങ്ങളിൽ നിന്നും അച്ചടക്കത്തിൽ നിന്നും ലാളിത്യത്തിൽ നിന്നും ജനങ്ങളോടുള്ള ആജീവനാന്ത പ്രതിബദ്ധതയിൽ നിന്നും വളർന്നുവന്നതാണ് അദ്ദേഹത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയമെന്ന് സ്മരണിക വ്യക്തമാക്കുന്നു. 'താരതമ്യങ്ങളില്ലാത്ത മാനവികതാവാദി' എന്ന ആംഗലേയ ശീർഷകം ഈ പ്രസിദ്ധീകരണത്തിന്റെ വൈകാരിക കേന്ദ്രത്തെ കൃത്യമായി അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. പദവികൾ കൊണ്ടല്ല, മറിച്ച് ജനങ്ങളിൽ നിന്ന് അദ്ദേഹം നേടിയെടുത്ത വിശ്വാസവും സ്നേഹവും കൊണ്ടാണ് സുരേന്ദ്രനാഥിന്റെ മഹത്വം അളക്കപ്പെടുന്നത്.
​സ്മരണികയുടെ രൂപകല്പന ആകർഷകവും ഗാംഭീര്യവുമുള്ളതാണ്. വിശാലമായ വെള്ളനിറത്തിലുള്ള ഇടങ്ങളും (white spaces), മൃദുവായ നിറങ്ങളും, പോർട്രെയ്റ്റുകളും അച്ചടക്കത്തോടെയുള്ള ലേഔട്ടും ഇതിനൊരു സ്മാരക ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ പവിത്രത നൽകുന്നു. മലയാളം ശീർഷകങ്ങൾ കാലിഗ്രാഫിയെ അനുസ്മരിപ്പിക്കുന്ന വിധത്തിൽ സാംസ്കാരികമായ ഊഷ്മളത പകരുന്നു. "ആശാൻ... പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മനഃസാക്ഷി" (ASAN… CONSCIENCE OF THE MOVEMENT) തുടങ്ങിയ ഇംഗ്ലീഷ് തലക്കെട്ടുകളും മികവുറ്റതാണ്. പാർട്ടി ചട്ടക്കൂടിനുള്ളിലെ ഒരു നേതാവ് എന്നതിലുപരി ഒരു പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ ധാർമ്മിക സ്വരമായിരുന്നു അദ്ദേഹം എന്ന് ഈ രൂപകല്പന നമ്മെ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.
​നീതിമാൻ പി. സദാശിവം, ഡി. രാജ, അഡ്വ. കെ. പ്രകാശ് ബാബു, പന്ന്യൻ രവീന്ദ്രൻ, ബിനോയ് വിശ്വം, എം. എ. ബേബി, വി. എസ്. അച്യുതാനന്ദൻ തുടങ്ങിയ പ്രമുഖരുടെ സാന്നിധ്യം ഈ ഗ്രന്ഥത്തിന്റെ പ്രാധാന്യം വർദ്ധിപ്പിക്കുന്നു. തലമുറകളിലൂടെ സുരേന്ദ്രനാഥ് നേടിയെടുത്ത ആദരവിനെയാണ് ഇവരുടെ പങ്കാളിത്തം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്. ഇവ വെറും അനുസ്മരണങ്ങളല്ല, മറിച്ച് ആശയപരമായ സഹയാത്രയുടെയും വ്യക്തിപരമായ സ്നേഹത്തിന്റെയും ചരിത്രബോധത്തിന്റെയും സാക്ഷ്യങ്ങളാണ്.
​ജസ്റ്റിസ് പി. സദാശിവത്തിന്റെ വാക്കുകൾ ഈ സ്മരണികയ്ക്ക് അന്തസ്സുറ്റ ഒരു തുടക്കം നൽകുന്നു. സുരേന്ദ്രനാഥിനെ സേവനത്തിന്റെയും മാനവികതയുടെയും ജനാധിപത്യ പ്രതിബദ്ധതയുടെയും വലിയൊരു തലത്തിലാണ് അദ്ദേഹം കാണുന്നത്. മുൻ സുപ്രീം കോടതി ചീഫ് ജസ്റ്റിസും കേരള ഗവർണറുമായിരുന്ന ഒരാൾ ഒരു കമ്മ്യൂണിസ്റ്റ് നേതാവിനെ ഇത്തരത്തിൽ സ്മരിക്കുന്നത് സുരേന്ദ്രനാഥിന്റെ വ്യക്തിത്വം എല്ലാ അതിർവരമ്പുകൾക്കും അപ്പുറമായിരുന്നു എന്നതിന് തെളിവാണ്.
​ഡി. രാജയുടെ "ആശാൻ... പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മനഃസാക്ഷി" എന്ന ലേഖനം വൈകാരികമായും ആശയപരമായും ഏറെ കരുത്തുറ്റതാണ്. 1974-ൽ മോസ്കോയിൽ വെച്ച് അദ്ദേഹത്തെ കണ്ടുമുട്ടിയ ഓർമ്മകൾ രാജ പങ്കുവെക്കുന്നു. ആശയപരമായ ദൃഢതയും ലാളിത്യവും ത്യാഗവും മുഖമുദ്രയാക്കിയ ഒരു തലമുറയുടെ പ്രതിനിധിയായി സുരേന്ദ്രനാഥിനെ അദ്ദേഹം അടയാളപ്പെടുത്തുന്നു. അദ്ദേഹത്തിന്റെ ശാന്തമായ കരുത്തിനെയും (quiet strength) അചഞ്ചലമായ ലാളിത്യത്തെയും കുറിച്ചുള്ള വിവരണം അങ്ങേയറ്റം മനോഹരമാണ്.
​സുരേന്ദ്രനാഥിന്റെ രാഷ്ട്രീയം സാധാരണക്കാരുടെ ജീവിതത്തിൽ നിന്ന് വേർപെടുത്താനാവില്ല എന്ന ആശയത്തിലേക്ക് സ്മരണിക ആവർത്തിച്ചു വരുന്നു. സാധാരണക്കാർക്കിടയിൽ ജീവിച്ച്, അവരെ കേട്ട്, അവർക്കായി പ്രവർത്തിച്ച നേതാവായിരുന്നു അദ്ദേഹം. തൊഴിലാളികൾ, കർഷകർ, വിദ്യാർത്ഥികൾ, യുവാക്കൾ, സാംസ്കാരിക പ്രവർത്തകർ എന്നിവരുമായുള്ള അദ്ദേഹത്തിന്റെ ആത്മബന്ധത്തെ സ്മരണിക അടിവരയിടുന്നു. 'ആശാൻ' എന്ന പേര് തന്നെ അർത്ഥവത്താണ്—അത് ഗുരുവിനെയും വഴികാട്ടിയെയും മുതിർന്ന നേതാവിനെയും ധാർമ്മികാചാര്യനെയുമെല്ലാം ഒരുപോലെ സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
​നെടുമങ്ങാട് ഗവൺമെന്റ് കോളേജിന് അദ്ദേഹത്തിന്റെ പേര് നൽകാനുള്ള തീരുമാനം അദ്ദേഹത്തിന്റെ പൈതൃകത്തെ വിദ്യാഭ്യാസവുമായും പൊതുസ്ഥാപനങ്ങളുമായും ബന്ധിപ്പിക്കുന്നു. ഇത് ഒരു സ്മാരകം എന്നതിലുപരി അദ്ദേഹത്തിന്റെ മൂല്യങ്ങൾ വരുംതലമുറകളിലേക്ക് കൈമാറുന്ന ഒരു വിദ്യാഭ്യാസ ഇടമായി മാറുന്നു. സ്മരണികയിലെ മലയാളം ലേഖനങ്ങൾ കേവലം ഔദ്യോഗിക കുറിപ്പുകളല്ല, മറിച്ച് ഹൃദയസ്പർശിയായ വ്യക്തിഗത ഓർമ്മകളാണ്.
​"താരതമ്യങ്ങളില്ലാത്ത മാനവികതാവാദി", "ആശാൻ: പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മനഃസാക്ഷി", "ജനകീയതയുടെ ജ്വലിക്കുന്ന ഓർമ്മ", "തൊഴിലാളികളുടെ ജനനായകൻ" എന്നീ തലക്കെട്ടുകൾ സുരേന്ദ്രനാഥിന്റെ വിവിധ ഭാവങ്ങളെ പ്രതിഫലിപ്പിക്കുന്നു. മലയാളത്തിലും ഇംഗ്ലീഷിലുമുള്ള ഈ സ്മരണിക കേരളത്തിന്റെ രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരത്തിന്റെ വൈകാരികതയെയും അതേസമയം അതിന്റെ ആഗോള പ്രസക്തിയെയും ഒരുപോലെ ഉൾക്കൊള്ളുന്നു.
​അമിതമായ അലങ്കാരങ്ങളില്ലാത്ത ലളിതമായ രൂപകല്പനയാണ് ഇതിന്റെ കരുത്ത്. സുരേന്ദ്രനാഥിന്റെ പഴയ ചിത്രങ്ങളും ഉദ്ധരണികളും ലേഔട്ടും ചേർന്ന് ഒരു ചരിത്രശേഖരം തന്നെ ഇവിടെ സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുന്നു. ഈ പുസ്തകം കേവലം ഒരു ചടങ്ങിനായി ഉണ്ടാക്കിയതല്ല, മറിച്ച് വരുംകാലത്തേക്ക് കാത്തുസൂക്ഷിക്കാൻ തയ്യാറാക്കിയതാണെന്ന് വായനക്കാരന് തോന്നും.
​രാഷ്ട്രീയം പലപ്പോഴും ബഹളമയവും ലാഭനഷ്ടങ്ങൾ നോക്കിയുള്ളതുമായി മാറുന്ന ഈ കാലഘട്ടത്തിൽ, ലാളിത്യത്തിന്റെയും അച്ചടക്കത്തിന്റെയും അടയാളമായ ഒരു നേതാവിന്റെ ഓർമ്മ ഒരു തിരുത്തൽ ശക്തിയായി മാറുന്നു. അതുകൊണ്ടുതന്നെ ഈ സ്മരണിക ഒരു അനുസ്മരണം എന്നതിലുപരി ഒരു ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ കൂടിയാണ്.
​ചുരുക്കത്തിൽ, കെ. വി. സുരേന്ദ്രനാഥ് ജന്മശതാബ്ദി സ്മരണിക 2025–26 കാഴ്ചയിൽ മനോഹരവും ആശയത്തിൽ ഗഹനവുമായ ഒരു പ്രസിദ്ധീകരണമാണ്. സുരേന്ദ്രനാഥ് എന്ന നേതാവിനെ ഭൂതകാലത്തിലെ ഒരു വ്യക്തിയായിട്ടല്ല, മറിച്ച് വർത്തമാനകാലത്തെ പ്രചോദനമായി അവതരിപ്പിക്കുന്നതിൽ ഇത് വിജയിച്ചിരിക്കുന്നു. രാഷ്ട്രീയം സേവനമാണെന്നും നേതൃത്വം എന്നത് ത്യാഗമാണെന്നും വിശ്വസിച്ച ഒരു തലമുറയുടെ പ്രതീകമായിരുന്നു 'ആശാൻ'. പ്രസ്ഥാനത്തിന്റെ മനഃസാക്ഷിയായി ജീവിച്ച ആ ജനനായകന്റെ ഓർമ്മകൾക്ക് മുന്നിൽ ഈ സ്മരണിക അവിസ്മരണീയവും അനുപമവുമായ ഒരു ഉപഹാരമാണ്.