ഇന്ത്യയിലെ മറ്റ് സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ നിന്ന് വ്യത്യസ്തമായ ഒരു വികസന പാത പിന്തുടരുന്ന സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം. കുറഞ്ഞ വരുമാനത്തിലും ഉയർന്ന ജീവിതനിലവാരം പുലർത്താൻ സാധിക്കുമെന്ന "കേരള മോഡൽ" ലോകമെമ്പാടുമുള്ള സാമ്പത്തിക വിദഗ്ധരുടെ ശ്രദ്ധ പിടിച്ചുപറ്റിയിട്ടുണ്ട്. നിയമസഭാ തെരഞ്ഞെടുപ്പുകളുടെ പശ്ചാത്തലത്തിൽ സംസ്ഥാനത്തിന്റെ ആരോഗ്യ, വിദ്യാഭ്യാസ, സാമ്പത്തിക മേഖലകളിലെ യഥാർത്ഥ ചിത്രം പരിശോധിക്കുന്നത് ഏറെ പ്രസക്തമാണ്. രാഷ്ട്രീയ പ്രകടനപത്രികകൾ ക്ഷേമ പെൻഷനുകൾക്കും വികസന വാഗ്ദാനങ്ങൾക്കും മുൻഗണന നൽകുമ്പോൾ, കേരളത്തിന്റെ യഥാർത്ഥ കരുത്തും ദൗർബല്യവും എവിടെയാണെന്ന്  കണക്കുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

​ആരോഗ്യ മേഖലയിലെ വിസ്മയിപ്പിക്കുന്ന മുന്നേറ്റം:

​ആരോഗ്യ സൂചികകളിൽ കേരളം കൈവരിച്ചിട്ടുള്ള നേട്ടങ്ങൾ വികസിത രാജ്യങ്ങളോട് കിടപിടിക്കുന്നതാണ്. നാഷണൽ ഫാമിലി ഹെൽത്ത് സർവേ (2021-22) പ്രകാരമുള്ള ചില പ്രധാന വിവരങ്ങൾ ഇവയാണ്.
​ശിശുമരണ നിരക്ക് (IMR): ഇന്ത്യയിലെ ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ ശിശുമരണ നിരക്കുള്ള സംസ്ഥാനമാണ് കേരളം (4.4). ദേശീയ ശരാശരി 35.2 ആണെന്നിരിക്കെ, കേരളത്തിന്റെ നേട്ടം എട്ടു മടങ്ങ് മികച്ചതാണ്.
​മാതൃമരണ നിരക്ക് (MMR): പ്രസവസമയത്തുള്ള അമ്മമാരുടെ മരണനിരക്ക് കുറയ്ക്കുന്നതിലും കേരളം രാജ്യത്ത് ഒന്നാമതാണ്.
​സ്ത്രീകളുടെ ആരോഗ്യം: 15-19 പ്രായപരിധിയിലുള്ള പെൺകുട്ടികൾ ഗർഭം ധരിക്കുന്ന നിരക്ക് കേരളത്തിൽ വളരെ കുറവാണ്. കൂടാതെ, 93 ശതമാനത്തോളം സ്ത്രീകൾക്കും ആർത്തവ ശുചിത്വത്തിനുള്ള ആധുനിക സംവിധാനങ്ങൾ ലഭ്യമാണ്.
​എന്നാൽ, കുട്ടികളുടെ വാക്സിനേഷൻ നിരക്കിൽ കേരളം അല്പം പിന്നിലാണെന്നത് ശ്രദ്ധേയമാണ് (78% കുട്ടികൾക്ക് മാത്രമാണ് എല്ലാ അടിസ്ഥാന വാക്സിനുകളും ലഭിച്ചിട്ടുള്ളത്). ഇത് 29 സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ കേരളത്തെ 12-ാം സ്ഥാനത്ത് എത്തിക്കുന്നു. അതേസമയം, വളർച്ചാ മുരടിപ്പ് (Stunting) അനുഭവപ്പെടുന്ന 0-5 വയസ്സുവരെയുള്ള കുട്ടികളുടെ എണ്ണം കേരളത്തിൽ വളരെ കുറവാണെന്നത് (സിക്കിമിന് തൊട്ടുപിന്നിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനം) ശുഭസൂചകമാണ്.

​വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയും ജെൻഡർ പാരിറ്റിയും:

​വിദ്യാഭ്യാസമാണ് കേരളത്തിന്റെ വളർച്ചയുടെ നട്ടെല്ല്. സ്കൂൾ തലം മുതൽ ഉന്നത വിദ്യാഭ്യാസം വരെ കേരളത്തിന്റെ സൂചികകൾ മികച്ചതാണ്.
​അഡ്ജസ്റ്റഡ് നെറ്റ് എൻറോൾമെന്റ് റേറ്റ് (ANER): എലിമെന്ററി വിദ്യാഭ്യാസത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ മുൻനിര സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ് കേരളം.
​ഗ്രോസ് എൻറോൾമെന്റ് റേഷ്യോ (GER): ഹയർ സെക്കൻഡറി തലത്തിൽ ദേശീയ ശരാശരിയായ 57.6%-നേക്കാൾ വളരെ മുന്നിലാണ് കേരളം.
​ലിംഗ സമത്വം (Gender Parity Index): വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിലെ ലിംഗ സമത്വത്തിൽ 1.44 എന്ന അനുപാതത്തോടെ കേരളം രാജ്യത്ത് ഒന്നാം സ്ഥാനത്താണ്. ആൺകുട്ടികളെ അപേക്ഷിച്ച് പെൺകുട്ടികൾ വിദ്യാഭ്യാസ മേഖലയിൽ കൂടുതൽ പങ്കാളിത്തം ഉറപ്പാക്കുന്നു എന്നത് ഈ കണക്കുകൾ വ്യക്തമാക്കുന്നു.

​സാമ്പത്തിക ഭദ്രതയും വേതന വ്യവസ്ഥയും:

​സാമ്പത്തിക വളർച്ചയുടെ കാര്യത്തിലും കേരളം മികച്ച പ്രകടനം കാഴ്ചവെക്കുന്നു. പ്രതിശീർഷ വരുമാനത്തിൽ (Per capita net State domestic product) 23 സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ കേരളം ഏഴാം സ്ഥാനത്താണ്.

​പ്രതിദിന വേതനം:

 കേരളത്തിലെ തൊഴിലാളികളുടെ ശരാശരി പ്രതിദിന വേതനം 868 രൂപയാണ്. ഇത് ഇന്ത്യയിലെ മറ്റേതൊരു സംസ്ഥാനത്തേക്കാളും ഉയർന്നതാണ്. ഗ്രാമീണ മേഖലയിലും ഈ സാമ്പത്തിക വികസനം പ്രകടമാണ്.

​ദാരിദ്ര്യ നിർമ്മാർജ്ജനം:

 മികച്ച വരുമാനവും സർക്കാർ നടപ്പിലാക്കുന്ന സാമൂഹിക സുരക്ഷാ പദ്ധതികളും ദാരിദ്ര്യം ലഘൂകരിക്കുന്നതിൽ വലിയ പങ്ക് വഹിക്കുന്നു.

​ പശ്ചാത്തല സൗകര്യങ്ങളും ഡിജിറ്റൽ വിനിമയവും:

​അടിസ്ഥാന സൗകര്യ വികസനത്തിലും കേരളം മുൻപന്തിയിലാണ്.
​പാർപ്പിടം കേരളത്തിലെ നഗരപ്രദേശങ്ങളിൽ 'കച്ചാ' വീടുകളിൽ (താൽക്കാലിക വീടുകൾ) താമസിക്കുന്നവരുടെ എണ്ണം ഏതാണ്ട് പൂജ്യമാണ്. ദേശീയ ശരാശരി 0.9% ആണെന്നിരിക്കെയാണിത്.
​ഇന്റർനെറ്റ് സാക്ഷരത: ഗ്രാമീണ മേഖലയിലെ ഇന്റർനെറ്റ് ലഭ്യതയിലും ടെലിഡെൻസിറ്റിയിലും ഇന്ത്യയിൽ രണ്ടാം സ്ഥാനത്താണ് കേരളം. ഇത് സംസ്ഥാനത്തെ ഡിജിറ്റൽ വിപ്ലവത്തിന്റെ ആഴം കാണിക്കുന്നു.

​ പരിസ്ഥിതി നേരിടുന്ന വെല്ലുവിളികൾ

​വികസനത്തിന്റെ എല്ലാ മേഖലകളിലും മുന്നേറുമ്പോഴും പരിസ്ഥിതി സംരക്ഷണത്തിൽ കേരളം ചില വെല്ലുവിളികൾ നേരിടുന്നുണ്ട്.
​പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യം: പ്രതിശീർഷ പ്ലാസ്റ്റിക് മാലിന്യ ഉൽപ്പാദനത്തിൽ ഇന്ത്യയിലെ ആദ്യ 10 സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ കേരളം ഇടംപിടിച്ചിരിക്കുന്നു.
​ഫോസിൽ ഇന്ധനം: ഫോസിൽ ഇന്ധന ഉപഭോഗത്തിന്റെ കാര്യത്തിൽ കേരളം ആദ്യ 9 സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ഒന്നാണ്. കാർബൺ ബഹിർഗമനം കുറയ്ക്കുന്നതിനും സുസ്ഥിര വികസനം ഉറപ്പാക്കുന്നതിനും ഈ മേഖലകളിൽ ശ്രദ്ധ കേന്ദ്രീകരിക്കേണ്ടത് അനിവാര്യമാണ്.
​ഹ്യൂമൻ ഡെവലപ്‌മെന്റ് ഇൻഡക്സിൽ (HDI) രണ്ടാം സ്ഥാനത്ത് നിൽക്കുന്ന കേരളം, സാമൂഹിക നീതിയിലും ആരോഗ്യ-വിദ്യാഭ്യാസ രംഗങ്ങളിലും ഇന്ത്യയ്ക്ക് തന്നെ മാതൃകയാണ്. എങ്കിലും, പരിസ്ഥിതി മലിനീകരണം, കുട്ടികളിലെ വാക്സിനേഷൻ കുറവ് തുടങ്ങിയ ചില പോരായ്മകൾ പരിഹരിക്കേണ്ടതുണ്ട്. വരാനിരിക്കുന്ന തെരഞ്ഞെടുപ്പുകൾ ഏതു മുന്നണി ജയിച്ചാലും, ഈ നേട്ടങ്ങളെ നിലനിർത്തിക്കൊണ്ട് പോരായ്മകൾ പരിഹരിക്കുക എന്നതാകണം പ്രധാന ലക്ഷ്യം. വികസനം എന്നാൽ കെട്ടിടങ്ങൾ മാത്രമല്ല, അത് മനുഷ്യന്റെ അന്തസ്സും ആരോഗ്യവും പരിസ്ഥിതിയുമാണെന്ന പാഠമാണ് കേരളം നൽകുന്നത്.