കരുവന്നൂർ സഹകരണ ബാങ്ക് തട്ടിപ്പുകേസിൽ എൻഫോഴ്‌സ്‌മെന്റ് ഡയറക്ടറേറ്റ് (ഇ.ഡി.) സമർപ്പിച്ച കുറ്റപത്രം വലിയൊരു ചോദ്യം ഉയർത്തിയിരിക്കുകയാണ് – ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിയെ ക്രിമിനൽ കേസിൽ പ്രതിയാക്കാൻ നിയമപരമായി കഴിയുമോ? തൃശൂർ ജില്ലയിലെ കരുവന്നൂർ സഹകരണ ബാങ്കിൽ നടന്ന തട്ടിപ്പുകൾ, വായ്പാ ക്രമക്കേടുകൾ, കള്ളപ്പണ ഇടപാടുകൾ എന്നിവയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് സിപിഎമ്മിന്റെ മുൻ ജില്ലാ സെക്രട്ടറിമാരെക്കൂടാതെ പാർട്ടിയെത്തന്നെ പ്രതിയാക്കിയാണ് ഇ.ഡി. കുറ്റപത്രം നൽകിയത്. ഇതോടെ, നിയമരംഗത്തും രാഷ്ട്രീയരംഗത്തും വലിയ ചർച്ചകൾക്ക് ഇത് വഴിയൊരുക്കിയിരിക്കുകയാണ്.

ഒരു പാർട്ടി നിയമപരമായ വ്യക്തിയാണോ?

സാധാരണഗതിയിൽ, ഒരു കേസിൽ പ്രതിയാകണമെങ്കിൽ ഒരു വ്യക്തിക്ക് "നിയമപരമായ വ്യക്തിത്വം" (juristic person or legal entity) ഉണ്ടായിരിക്കണം. കമ്പനികൾ, ട്രസ്റ്റുകൾ, സഹകരണ സംഘങ്ങൾ എന്നിവയെല്ലാം നിയമപരമായി വ്യക്തിത്വമുള്ള
സ്ഥാപനങ്ങളാണ്.

എന്നാൽ, ഇന്ത്യയിലെ രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾക്ക് അത്തരമൊരു നിയമപരമായ വ്യക്തിത്വം നൽകിയിട്ടില്ല. അവ അനിനാമസ്ഥാപനങ്ങൾ (unincorporated associations) എന്ന നിലയിലാണ് നിയമത്തിൽ നിലകൊള്ളുന്നത്. അതായത്, അവയ്ക്ക് സ്വന്തമായി നിയമപരമായ ഒരു അസ്തിത്വമില്ല.

സുപ്രീംകോടതിയുടെ മുൻ നിലപാടുകൾ:

രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികളെ പ്രതിയാക്കുന്നതുമായി ബന്ധപ്പെട്ട് സുപ്രീംകോടതിയുടെ ചില പഴയ വിധികൾ ശ്രദ്ധേയമാണ്:
 * State of Maharashtra v. Syndicate Transport Co. Pvt. Ltd. (1964): "ഒരു സംഘടനയ്‌ക്ക് നിയമപരമായ വ്യക്തിത്വമില്ലെങ്കിൽ, അതിനെ പ്രതിയാക്കാൻ കഴിയില്ല" എന്ന് ഈ കേസിൽ കോടതി വ്യക്തമാക്കി.

 * Common Cause v. Union of India (1999): 

രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടികൾ കള്ളപ്പണ ഇടപാടുകൾ നടത്തിയാലും, അവയെ നേരിട്ട് പ്രതിയാക്കാൻ നിയമമില്ലെന്ന് ഈ വിധി സൂചിപ്പിക്കുന്നു. ഉത്തരവാദിത്തം അതിലെ വ്യക്തികളിലേക്ക് മാറണം.

 * Ramanlal Bhailal Patel v. State of Gujarat (2008): 

സംഘടനയുടെ പേരിൽ ആരോപണം വന്നാലും, വ്യക്തികളെയാണ് പ്രതികളായി തിരിച്ചറിയേണ്ടത് എന്ന് ഈ വിധി നിർദേശിക്കുന്നു.
ഈ വിധികൾ എല്ലാം സൂചിപ്പിക്കുന്നത്, ഒരു സംഘടനയെ അതിന്റെ പേരിൽ ക്രിമിനൽ കേസിൽ പ്രതിയാക്കാൻ നിലവിലുള്ള നിയമത്തിൽ വ്യവസ്ഥയില്ല എന്നാണ്.

ഇ.ഡി.യുടെ കുറ്റപത്രം ഉന്നയിക്കുന്ന ചോദ്യം

ഒരു സംഘടനയുടെ പേരിൽ കുറ്റപത്രം സമർപ്പിക്കുന്നത് സാധാരണമാണ്. എന്നാൽ, പാർട്ടിയെ ഒരു സംഘടനാപരമായ ആധാരവുമില്ലാതെ നേരിട്ട് പ്രതിയാക്കിയത് നിയമപരമായി ചോദ്യം ചെയ്യപ്പെടാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. പാർട്ടി നേതാക്കളെ വ്യക്തിപരമായി പ്രതിയാക്കുന്നത് സാധാരണമാണെങ്കിലും, പാർട്ടിയെത്തന്നെ പ്രതിയാക്കുന്നത് ഇന്ത്യൻ ശിക്ഷാ നിയമത്തിൽ വ്യവസ്ഥ ചെയ്തിട്ടില്ല.

രാഷ്ട്രീയവും നിയമപരമായ ചർച്ചയും

സിപിഎം ഈ നീക്കത്തെ കേന്ദ്രസർക്കാരിന്റെ രാഷ്ട്രീയ പകപോക്കലായിട്ടാണ് കാണുന്നത്. എന്നാൽ, ഇത് നീതിപാലനത്തിന്റെയും നിയമവ്യവസ്ഥയുടെയും തുല്യത സംബന്ധിച്ച ഒരു പ്രധാന ചോദ്യമാണ് ഉയർത്തുന്നത്. ഈ ചോദ്യത്തിന് കോടതി എന്ത് ഉത്തരം നൽകുന്നു എന്നത് നിർണായകമാകും

ഇന്ത്യൻ നിയമവ്യവസ്ഥ പ്രകാരം ഒരു രാഷ്ട്രീയ പാർട്ടിക്ക് നിയമപരമായ ഒരു വ്യക്തിത്വമില്ല. അതുകൊണ്ട് തന്നെ, അവയെ ക്രിമിനൽ കേസിൽ നേരിട്ട് പ്രതിയാക്കണമെങ്കിൽ നിയമത്തിൽ പ്രത്യേക വ്യവസ്ഥകൾ ഉണ്ടാകണം. നിലവിൽ അത്തരമൊരു വ്യവസ്ഥയില്ലാത്തതിനാൽ, ഈ കേസിൽ ഇടപെട്ട വ്യക്തികളെ മാത്രമാണ് നിയമനടപടിക്ക് വിധേയമാക്കാൻ കഴിയുക. ഇ.ഡി.യുടെ ഈ നടപടിക്ക് കോടതിയുടെ അംഗീകാരം ലഭിക്കുമോ എന്നത് ഇന്ത്യൻ ജനാധിപത്യ ചരിത്രത്തിലെ ഒരു പ്രധാന വഴിത്തിരിവാകും.