പി വി എ നാസർ 

​ദോഹ:ആധുനികതയുടെ ആഡംബരങ്ങൾക്കും കായിക-രാഷ്ട്രീയ നേട്ടങ്ങൾക്കും അപ്പുറം, സഹസ്രാബ്ദങ്ങളുടെ പഴക്കമുള്ള ഒരു സംസ്കാരത്തിന്റെ കഥ പറയാനുണ്ട് ഖത്തറിന്. രാജ്യത്തിന്റെ തീരപ്രദേശങ്ങളിലും മണൽക്കുന്നുകൾക്കിടയിലും ഒളിഞ്ഞുകിടക്കുന്ന പുരാവസ്തു കേന്ദ്രങ്ങൾ ഖത്തറിന്റെ സമ്പന്നമായ പാരമ്പര്യത്തിന്റെയും മനുഷ്യവാസത്തിന്റെയും ജീവിക്കുന്ന സാക്ഷ്യങ്ങളാണ്.ഖത്തറിലെ ഏറ്റവും പഴക്കമേറിയ പുരാവസ്തു സാന്നിധ്യം കാണപ്പെടുന്നത് അൽ ഖോർ ദ്വീപിലാണ് (ഇന്ന് പർപ്പിൾ ഐലൻഡ് എന്നറിയപ്പെടുന്നു). ബി.സി 3000-ത്തോളം പഴക്കമുള്ള ഈ പ്രദേശം പണ്ട് ഒരു വ്യവസായ കേന്ദ്രമായിരുന്നു. കടൽച്ചിപ്പികളിൽ നിന്ന് പർപ്പിൾ നിറത്തിലുള്ള ചായം നിർമ്മിക്കുന്ന വിദ്യ ഇവിടെ നിലനിന്നിരുന്നു. ഇന്ന് ദേശാടനപ്പക്ഷികളുടെയും കണ്ടൽക്കാടുകളുടെയും പറുദീസയായ ഈ ദ്വീപ് സന്ദർശകരുടെ പ്രിയപ്പെട്ട ഇടമാണ്.ഖത്തറിലെ ഏറ്റവും വലിയ പുരാവസ്തു കേന്ദ്രമായ അൽ സുബാറ 2013-ലാണ് യുനെസ്കോ പൈതൃക പട്ടികയിൽ ഇടംപിടിച്ചത്. 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മുത്തുവാരിക്കലിന്റെയും വ്യാപാരത്തിന്റെയും പ്രധാന കേന്ദ്രമായിരുന്നു ഈ പ്രദേശം. 1938-ൽ ഷെയ്ഖ് അബ്ദുള്ള ബിൻ ജാസിം അൽതാനി നിർമ്മിച്ച അൽ സുബാറ കോട്ട ഇന്നും ഗതകാല പ്രതാപത്തോടെ നിലകൊള്ളുന്നു. പള്ളികൾ, കൊട്ടാരങ്ങൾ, ചന്തകൾ എന്നിവയുടെ അവശിഷ്ടങ്ങൾ ഖത്തറിലെ ആദ്യകാല നഗരജീവിതത്തിന്റെ ചിത്രം നമുക്ക് മുന്നിൽ തുറന്നുതരുന്നു.അൽ സുബാറയ്ക്ക് തെക്ക് സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന വാദി ദെബയാനിൽ 6,500 വർഷം പഴക്കമുള്ള മുത്തുമാലകളും ശിലായുധങ്ങളും കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്. മെസപ്പൊട്ടേമിയയുമായി (ഇന്നത്തെ ഇറാഖ്) പണ്ട് നിലനിന്നിരുന്ന വ്യാപാര ബന്ധത്തിന്റെ സൂചനകൾ ഇവിടെ കാണാം. നവീന ശിലായുഗത്തിലെ (Neolithic) മനുഷ്യവാസത്തിന്റെ പ്രധാന കേന്ദ്രമായിരുന്നു ഇതെങ്കിലും പിന്നീട് പ്രകൃതിദത്തമായ മാറ്റങ്ങൾ കാരണം ഉപേക്ഷിക്കപ്പെടുകയായിരുന്നു.ദോഹയിൽ നിന്ന് 60 കിലോമീറ്റർ വടക്കായി സ്ഥിതി ചെയ്യുന്ന അൽ ജസ്സാസിയയിലെ ശിലാചിത്രങ്ങൾ (Rock Carvings) വിസ്മയകരമാണ്. വള്ളങ്ങൾ, മൃഗങ്ങൾ, ജ്യാമിതീയ രൂപങ്ങൾ എന്നിവ പാറകളിൽ കൊത്തിവെച്ചിരിക്കുന്നത് ഇവിടെ കാണാം. ഗൾഫ് മേഖലയിലെ തന്നെ ഏറ്റവും അപൂർവ്വമായ ശിലാകലയാണിത്. ഇവയുടെ കൃത്യമായ പഴക്കം ഇന്നും തർക്കവിഷയമാണെങ്കിലും പുരാതന കാലത്തെ നാവിക-സാമൂഹിക ജീവിതത്തിന്റെ അടയാളങ്ങളാണിവ.9-ാം നൂറ്റാണ്ടിലെ ഇസ്‌ലാമിക വാസ്തുവിദ്യയുടെ തെളിവായി 250-ഓളം വീടുകളും രണ്ട് പള്ളികളും ഇവിടെയുണ്ട്. 2025 സെപ്റ്റംബറിൽ ഇത് അറബ് പൈതൃക പട്ടികയിൽ മുർവാബ് സൈറ്റ്ഇടംപിടിച്ചു.19-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ മുത്തുവാരിക്കലിൽ ഏർപ്പെട്ടിരുന്നവരെയും നഗരത്തെയും ശത്രുക്കളിൽ നിന്ന് സംരക്ഷിക്കാൻ നിർമ്മിച്ച മൂന്ന് പ്രതിരോധ ഗോപുരങ്ങളാണ് അൽ ഖോർ ടവറുകൾ.ശുദ്ധജല സ്രോതസ്സുകൾ സംരക്ഷിക്കാനായി 18-ാം നൂറ്റാണ്ടിൽ നിർമ്മിച്ച ഈ കോട്ട ഖത്തറിന്റെ പരമ്പരാഗത പ്രതിരോധ രീതികളുടെ ഉത്തമ ഉദാഹരണമാണ്അൽ റക്കിയാത്ത് കോട്ട.ഖത്തറിലെ മിക്ക പുരാവസ്തു കേന്ദ്രങ്ങളും സന്ദർശകർക്കായി സൗജന്യമായി തുറന്നുകൊടുത്തിരിക്കുകയാണ്. ആധുനിക നഗരങ്ങളിൽ നിന്ന് അല്പം മാറി ഖത്തറിന്റെ വേരുകൾ തേടിയുള്ള ഒരു യാത്ര ഇന്നും സാധ്യമാണെന്ന് ഈ ഇടങ്ങൾ ഓർമ്മിപ്പിക്കുന്നു.