​കേരളം വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം, സാമൂഹിക സൂചികകൾ എന്നിവയിൽ ലോകത്തിനുതന്നെ മാതൃകയായ മണ്ണാണ്. ഈ നേട്ടങ്ങളുടെ പട്ടികയിലേക്ക്, ചരിത്രപരമായ ഒരു നാഴികക്കല്ലുകൂടി ചേർക്കാനൊരുങ്ങുകയാണ് ഈ സംസ്ഥാനം – അതിദാരിദ്ര്യമുക്ത കേരളം. എന്നാൽ, ഈ ലക്ഷ്യം കേവലം സാമ്പത്തിക സ്ഥിതി മെച്ചപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു പദ്ധതിയായി ചുരുങ്ങുന്നില്ല; ഇത്, സമൂഹത്തിൻ്റെ ഏറ്റവും താഴെത്തട്ടിൽ, മനുഷ്യരായിപ്പോലും പരിഗണിക്കപ്പെടാതെ ഒറ്റപ്പെട്ട് ജീവിക്കുന്ന ഒരു വിഭാഗം ജനതയെ വീണ്ടെടുക്കാനുള്ള, അസാധാരണരായവരെ കണ്ടെത്തി അതിജീവിപ്പിക്കാനുള്ള ഒരു വലിയ മാനവിക ഇടപെടലാണ്.

​"അതിദാരിദ്ര്യം" എന്ന വാക്ക് കേവലം പട്ടിണി മാത്രമല്ല അർത്ഥമാക്കുന്നത്. അത്, ഭക്ഷണം, ചികിത്സ, സുരക്ഷിതമായ വാസം, സാമൂഹികമായ ഇടപെടൽ എന്നീ അടിസ്ഥാന ആവശ്യങ്ങൾ പോലും നിഷേധിക്കപ്പെടുന്ന, 'മനുഷ്യൻ' എന്ന നിലയിൽ ഒരു വ്യക്തിക്ക് ലഭിക്കേണ്ട ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ അവകാശങ്ങൾ പോലും നിഷേധിക്കപ്പെടുന്ന ഒരു അന്ധകാരമാണ്. ഈ ഇരുട്ടിൽ കഴിയുന്ന 64,006 കുടുംബങ്ങളെയും (1,06,589 വ്യക്തികളെയും) കണ്ടെത്താൻ കേരള സർക്കാർ നടത്തിയ ശ്രമം, 'സർക്കാർ' എന്ന സ്ഥാപനം അതിൻ്റെ പരമോന്നത ധാർമിക ഉത്തരവാദിത്തം ഏറ്റെടുത്തതിൻ്റെ തെളിവാണ്. 2021-ൽ ആരംഭിച്ച ഈ ദൗത്യം, കൃത്യമായ ഡാറ്റാ ശേഖരണത്തിലൂടെയും, പ്രാദേശിക സർക്കാരുകളുടെ ഇടപെടലിലൂടെയും, സഹാനുഭൂതി നിറഞ്ഞ ആയിരത്തിലധികം വരുന്ന കർമ്മസേനയുടെ പ്രവർത്തനത്തിലൂടെയുമാണ് യാഥാർത്ഥ്യമായത്.
​ഒരു രാജ്യം അതിൻ്റെ പൗരന്മാർക്ക് നൽകേണ്ട ഏറ്റവും വലിയ ഉറപ്പ്, 'ആരെയും പിന്നോട്ട് വലിച്ചിടില്ല' എന്നതാണ്. അതിജീവനത്തിൻ്റെ ഈ കേരള മാതൃക, ആ ഉറപ്പ് പ്രാവർത്തികമാക്കുന്നതിൻ്റെ വിശദമായ രൂപരേഖയാണ്. അടുത്ത ഘട്ടങ്ങളിൽ നാം പരിശോധിക്കുന്നത്, ഈ പദ്ധതിയുടെ ആഴവും വ്യാപ്തിയും, അതുവഴി ജീവിതത്തിലേക്ക് തിരികെയെത്തിയേക്കാവുന്ന മനുഷ്യരുടെ പ്രതീക്ഷകളുമാണ്.

​ യാഥാർത്ഥ്യത്തിൻ്റെ മുഖം: അതിദാരിദ്ര്യം എന്ന ദുരവസ്ഥ 

​അതിദരിദ്രരെ കണ്ടെത്താനുള്ള മാനദണ്ഡങ്ങൾ വ്യക്തമായിരുന്നു:

* ​ഭക്ഷണം: ഒരു ദിവസത്തെ അടിസ്ഥാന പോഷകാഹാരം പോലും ഉറപ്പില്ലാത്തവർ.
* ​ആരോഗ്യം: കൃത്യമായ ചികിത്സയും മരുന്നുകളും ലഭ്യമല്ലാത്തവർ.
* ​വരുമാനം: ഏറ്റവും കുറഞ്ഞ സാമ്പത്തിക സഹായത്തിന് പോലും മാർഗ്ഗമില്ലാത്തവർ.
* ​പാർപ്പിടം: സുരക്ഷിതമല്ലാത്തതോ, സ്വന്തമായി ഇല്ലാത്തതോ ആയ വാസസ്ഥലം.

​ഈ നാല് മാനദണ്ഡങ്ങളിലും പിന്നോട്ട് പോയവരെയാണ് അതിദരിദ്രരായി കണക്കാക്കിയത്. സാധാരണ ദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് ഇവരെ വേർതിരിക്കുന്നത്, ഇവർക്ക് സ്വന്തമായി ഈ അവസ്ഥ മാറ്റിയെടുക്കാനുള്ള കഴിവോ, പുറത്തുനിന്നുള്ള സഹായം തേടാനുള്ള സാഹചര്യമോ, സാമൂഹിക ബന്ധങ്ങളോ ഇല്ലാത്തതാണ്. ഇവർ ഒറ്റപ്പെട്ട ദ്വീപുകളിലെ നിശ്ശബ്ദരായ മനുഷ്യരാണ്.
​ഈ കണക്കെടുപ്പിൽ അതിവിപുലമായ ഒരു വിഭാഗത്തിന് പ്രത്യേക പരിഗണന നൽകിയിട്ടുണ്ട്: കിടപ്പുരോഗികൾ, വയോജനങ്ങൾ, ഭിന്നശേഷിക്കാർ, കടുത്ത രോഗങ്ങളുള്ളവർ, അലഞ്ഞുതിരിയുന്നവർ. ഇവരെ സംബന്ധിച്ചിടത്തോളം അതിദാരിദ്ര്യം എന്നത് വിശപ്പ് മാത്രമല്ല, ശാരീരികമായ ദുരിതങ്ങളുടെയും വൈകാരികമായ ഒറ്റപ്പെടലിൻ്റെയും ഇരട്ടിഭാരമാണ്.
​ചോദ്യോത്തര വിഭാഗത്തിൽ പറയുന്നതുപോലെ, 1,18,309 പേർ അതിദാരിദ്ര്യം അനുഭവിക്കുന്നതായി കണക്കാക്കുന്നുണ്ടെങ്കിലും, ആദ്യ ഘട്ടത്തിൽ 1,06,589 വ്യക്തികളെയാണ് സർക്കാർ ഏറ്റെടുത്തത്. അതിദാരിദ്ര്യത്തിൻ്റെ ആഴം മനസ്സിലാക്കാൻ ഈ വ്യത്യാസം മതി. കണക്കുകൾക്കപ്പുറം, ഈ മനുഷ്യർക്ക് അവരുടെ പേരിനും, വിലാസത്തിനും, വ്യക്തിത്വത്തിനും അപ്പുറം 'അതിദരിദ്രൻ' എന്ന ഒറ്റ ലേബൽ മാത്രം നൽകി മാറ്റിനിർത്താൻ സമൂഹത്തിന് സാധ്യമല്ല എന്ന തിരിച്ചറിവാണ് ഈ പദ്ധതിയുടെ അടിത്തറ.
​ഈ മനുഷ്യരെ രക്ഷിക്കാൻ, 'റേഷൻ കാർഡ്' എന്ന രേഖയുടെയോ 'ആധാർ' എന്ന തിരിച്ചറിയൽ രേഖയുടെയോ നൂലാമാലകളിൽ കുരുങ്ങി നിൽക്കാതെ, അവരെ അവരുടെ ജീവിത സാഹചര്യങ്ങളിൽ ചെന്ന് കണ്ടറിഞ്ഞ്, ഹൃദയത്തിൽ തൊട്ടുള്ള ഇടപെടലുകൾ നടത്തേണ്ടതുണ്ട്.

​180 വഴികളുള്ള ആക്ഷൻ പ്ലാൻ: അതിജീവനത്തിൻ്റെ കരട് .

​കണ്ടെത്തൽ എത്ര പ്രധാനമാണോ, അതിലും പ്രധാനമാണ് അതിനുശേഷമുള്ള ഇടപെടൽ. കേവലം ഒരു പാക്കേജ് നൽകി കൈ കഴുകുന്ന രീതിയായിരുന്നില്ല ഇവിടെ സർക്കാർ അവലംബിച്ചത്. പകരം, ഓരോ 64,006 കുടുംബങ്ങൾക്കും വേണ്ടി, അവരുടെ പ്രത്യേക ആവശ്യങ്ങൾ പരിഗണിച്ച് വ്യക്തിഗത മൈക്രോ പ്ലാൻ (Individual Micro Plan - IMP) തയ്യാറാക്കി. ഈ പ്ലാനിൽ മൊത്തം 180-ൽ അധികം പരിപാടികളാണ് ഉൾപ്പെടുത്തിയത്.
​ഈ പദ്ധതിയുടെ നട്ടെല്ല് തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളാണ്. ഗ്രാമപഞ്ചായത്തുകൾക്കും മുനിസിപ്പാലിറ്റികൾക്കും കോർപ്പറേഷനുകൾക്കും വേണ്ടിയുള്ള കർമ്മപദ്ധതി തയ്യാറാക്കിയതും, അത് നടപ്പാക്കുന്നതും പ്രാദേശിക സർക്കാരാണ്. കാരണം, സഹായം ആവശ്യമുള്ള വ്യക്തിയെ ഏറ്റവും അടുത്തറിയാവുന്നത് ആ പ്രദേശത്തെ ജനപ്രതിനിധിക്കും ഉദ്യോഗസ്ഥർക്കുമാണ്.
​പ്രധാന ഇടപെടലുകൾ താഴെ പറയുന്നു.
* ​ഭക്ഷണ ലഭ്യത ഉറപ്പാക്കൽ: 5777 കുടുംബങ്ങൾക്ക് അടിയന്തരമായി സൗജന്യ ഭക്ഷ്യധാന്യങ്ങളും പോഷകാഹാര കിറ്റുകളും എത്തിച്ചു. വിശപ്പ് എന്ന പ്രാഥമിക പ്രശ്നം പരിഹരിക്കുക എന്നതായിരുന്നു ആദ്യപടി.
* ​ആരോഗ്യ സംരക്ഷണം: 18,438 കുടുംബങ്ങൾക്ക് ചികിത്സാ സഹായം, മരുന്നുകൾ, ആശാ പ്രവർത്തകരുടെ നിരന്തര സന്ദർശനം എന്നിവ ഉറപ്പാക്കി. കിടപ്പുരോഗികൾക്ക് പ്രത്യേക പരിചരണവും മരുന്നുകളും സൗജന്യമായി നൽകി.
* ​വരുമാനം, പെൻഷൻ: 29,427 കുടുംബങ്ങൾക്ക് സാമൂഹ്യ സുരക്ഷാ പെൻഷൻ ലഭ്യത ഉറപ്പുവരുത്തി. ഇത് എല്ലാ മാസവും 1,800 രൂപ പെൻഷൻ നൽകുന്ന പദ്ധതിയാണ്. അതോടൊപ്പം, വരുമാനം കണ്ടെത്താൻ ശേഷിയുള്ള 34,672 പേർക്ക് തൊഴിൽ, കന്നുകാലി വളർത്തൽ, കൈത്തൊഴിൽ, ചെറുകിട സംരംഭങ്ങൾ എന്നിവയ്ക്കുള്ള സഹായം നൽകി.
* ​പാർപ്പിടം: 5422 കുടുംബങ്ങൾക്കായി സുരക്ഷിതമായ വാസസ്ഥലം ഒരുക്കാൻ പദ്ധതിയിട്ടു.
* ​കടക്കെണിയിൽ നിന്നും മോചനം: 4394 കുടുംബങ്ങൾക്ക് കടബാധ്യതകൾ ലഘൂകരിക്കുന്നതിനും, നിയമപരമായ സഹായം നൽകുന്നതിനും നടപടിയെടുത്തു.
​ഇതിൽ ഏറ്റവും ശ്രദ്ധേയമായത് വിവിധ വകുപ്പുകളുടെ ഏകോപനമാണ്. ആരോഗ്യം, സാമൂഹ്യനീതി, തദ്ദേശസ്വയംഭരണം, കൃഷി, മൃഗസംരക്ഷണം, വിദ്യാഭ്യാസം തുടങ്ങിയ വകുപ്പുകൾ ഒരുമിച്ച് പ്രവർത്തിച്ചതിലൂടെയാണ് ഈ ബൃഹദ്പദ്ധതിയുടെ വിജയകരമായ നടത്തിപ്പ് സാധ്യമായത്.

​ പ്രതീക്ഷയുടെ കൈത്താങ്ങ്: ഹൃദയത്തിൽ തൊട്ട ഇടപെടൽ:

​പദ്ധതിയുടെ സാമ്പത്തികമായ വശം പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, ആദ്യഘട്ടത്തിൽ മാത്രം 6.98 കോടി രൂപയുടെ ധനസഹായം വിവിധ ഇടപെടലുകൾക്കായി നൽകി കഴിഞ്ഞു. ഈ പണം കേവലം ഒരു തുക മാത്രമല്ല, നഷ്ടപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ജീവിതങ്ങളിലേക്കുള്ള നിക്ഷേപമാണ്.
​1000+ കർമ്മസേനാംഗങ്ങളുടെ പങ്ക് ഈ പദ്ധതിയുടെ വിജയത്തിൽ നിർണ്ണായകമാണ്. തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലെ ജീവനക്കാർ, വാർഡ് മെമ്പർമാർ, കുടുംബശ്രീ പ്രവർത്തകർ, ആശാ പ്രവർത്തകർ, മറ്റ് സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർ എന്നിവരടങ്ങുന്ന ഈ സേന, ഓരോ അതിദരിദ്ര കുടുംബത്തിൻ്റെയും 'രക്ഷാകവചം' ആയി പ്രവർത്തിച്ചു. അവരുടെ ചുമതല കേവലം കണക്കെടുപ്പ് മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ആ വ്യക്തിയെ സമൂഹത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവരിക എന്നതാണ്. ഭക്ഷണം എത്തിച്ചു നൽകുന്നതിനൊപ്പം, അവരോട് സംസാരിക്കുക, അവരുടെ ഒറ്റപ്പെടൽ അകറ്റുക, ആവശ്യമായ സർക്കാർ സേവനങ്ങൾ അവരുടെ വീട്ടുപടിക്കൽ എത്തിക്കുക എന്നിവയെല്ലാം ഈ സേനയുടെ ജോലിയാണ്.
​ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരുകൂട്ടം വയോധികർ ഒറ്റയ്ക്ക് താമസിക്കുന്ന വീട്ടിൽ, ആഴ്ചയിലൊരിക്കൽ കർമ്മസേനാംഗം എത്തിയാൽ, അത് അവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഭക്ഷണത്തിൻ്റെയോ മരുന്നിൻ്റെയോ പ്രാധാന്യത്തേക്കാൾ വലുതാണ്. 'ഞങ്ങൾ ഒറ്റക്കല്ല, ഞങ്ങളെ ശ്രദ്ധിക്കാൻ ഈ സമൂഹം ഉണ്ട്' എന്ന വൈകാരികമായ സുരക്ഷിതത്വമാണ് അവർക്ക് ലഭിക്കുന്നത്.

​ഈ പദ്ധതിയിലൂടെ കടന്നുപോയ ഒരു വ്യക്തിയുടെ സാങ്കല്പിക അനുഭവം ഇങ്ങനെയാവാം:
"എൻ്റെ ഭർത്താവ് കിടപ്പിലാണ്. ആരെയും വിളിക്കാനോ സഹായം ചോദിക്കാനോ എനിക്ക് പേടിയായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം പഞ്ചായത്തിൽ നിന്ന് ഒരു സ്ത്രീയും പുരുഷനും വീട്ടിലെത്തി. അവർ എൻ്റെ ദുരിതം കണ്ടറിഞ്ഞു. അടുത്ത ആഴ്ച മുതൽ കൃത്യമായി ഭക്ഷണത്തിനുള്ള സാധനങ്ങൾ എത്തി, പെൻഷൻ കിട്ടിത്തുടങ്ങി. ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഭർത്താവിന് മരുന്ന് വീട്ടിൽ എത്തിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഞാൻ വീണ്ടും മനുഷ്യരെ വിശ്വസിക്കാൻ തുടങ്ങി. അവർക്ക് ഞങ്ങളെ വേണ്ടത്ര പരിഗണനയുണ്ടെന്ന് എനിക്കിപ്പോൾ മനസ്സിലാക്കുന്നു."
​ഇതാണ് അതിജീവനത്തിൻ്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം: ഒരു വ്യക്തിയെ സാമ്പത്തികമായി ഉയർത്തുന്നതിലുപരി, അദ്ദേഹത്തിന് നഷ്ടപ്പെട്ട മാനുഷിക പരിഗണനയും Dignity-യും തിരികെ നൽകുക.
​ വെല്ലുവിളികളും തുടർച്ചയും: ഒരു ദീർഘകാല പ്രതിബദ്ധത. 

​ഒരു പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നതിനേക്കാൾ പ്രയാസകരമാണ് അത് ദീർഘകാലത്തേക്ക് നിലനിർത്തുന്നത്. അതിദാരിദ്ര്യമുക്ത കേരളം എന്ന ലക്ഷ്യം പൂർണ്ണമാകണമെങ്കിൽ, താഴെ പറയുന്ന വെല്ലുവിളികളെ അതിജീവിക്കേണ്ടതുണ്ട്:
* ​പദ്ധതിയുടെ തുടർച്ച: സഹായം ഒരു തവണ നൽകി അവസാനിപ്പിക്കരുത്. ഓരോ IMP യുടെയും പുരോഗതി ത്രൈമാസത്തിലോ, അർദ്ധവാർഷികമായോ വിലയിരുത്തണം. ഒരു കുടുംബം അതിദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും പുറത്തുവന്നുവെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തിയ ശേഷം മാത്രമേ സഹായം നിർത്താവൂ.
* ​പുതിയ അതിദരിദ്രരെ കണ്ടെത്തൽ: നിലവിലെ ലിസ്റ്റ് പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ, പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ അതിദാരിദ്ര്യത്തിലേക്ക് പോകുന്നവരെ കണ്ടെത്താനുള്ള സംവിധാനം തുടർച്ചയായി നിലനിർത്തണം.
* ​കടബാധ്യതയിൽ നിന്ന് മോചനം: കേവലം സാമ്പത്തിക സഹായം നൽകുന്നതിലുപരി, കടക്കെണിയിൽ പെട്ടവരെ നിയമപരമായി സഹായിക്കുകയും, സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ അവരെ പഠിപ്പിക്കുകയും വേണം.
* ​മാനസികാരോഗ്യം: ഒറ്റപ്പെടൽ, വിഷാദം, ആത്മഹത്യാ പ്രവണത എന്നിവ അതിദരിദ്രരുടെ ഇടയിൽ കൂടുതലാണ്. അതിനാൽ, കർമ്മസേനാംഗങ്ങൾക്ക് മാനസികാരോഗ്യ വിദഗ്ദ്ധരുടെ സഹായം നൽകാനും, കൗൺസിലിംഗ് ഉറപ്പുവരുത്താനും കഴിയണം.
​ഈ പദ്ധതിയുടെ വിജയം, സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെയോ ജനപ്രതിനിധികളുടെയോ മാത്രം മികവല്ല, മറിച്ച് തദ്ദേശീയരായ ആളുകൾക്ക് അതിദരിദ്രരെ സഹായിക്കാനുള്ള ആവേശവും, സർക്കാരിൻ്റെ ഇച്ഛാശക്തിയും ഒരുമിക്കുമ്പോഴാണ്. അതിദാരിദ്ര്യം പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതായാൽ പോലും, ഈ ഇടപെടലുകൾക്ക് ഒരു സ്ഥിരം സംവിധാനം ഉണ്ടാകേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്.

​  നവകേരള നിർമ്മിതിയുടെ പൂർണ്ണത .

​വികസിത രാജ്യങ്ങളുടെ മാനദണ്ഡങ്ങളെ വെല്ലുവിളിക്കുന്ന സാമൂഹിക മുന്നേറ്റമാണ് കേരളം അതിജീവനത്തിലൂടെ നടത്തുന്നത്. ഇത് കേവലം 'ക്ഷേമ രാഷ്ട്രം' എന്ന സങ്കല്പത്തിൽ നിന്ന് 'നീതിയുടെ രാഷ്ട്രം' എന്നതിലേക്ക് കേരളം മാറുന്നതിൻ്റെ പ്രഖ്യാപനമാണ്.
​കേരളത്തിൻ്റെ ഈ മാതൃക ലോകത്തിന് നൽകുന്ന സന്ദേശം ഇതാണ്: സാമൂഹിക വികസനം എന്നാൽ മെട്രോ നഗരങ്ങളോ, വലിയ വ്യവസായങ്ങളോ മാത്രമല്ല. അത്, ഏറ്റവും നിരാലംബരായ ഒരാൾക്ക് പോലും വിശപ്പില്ലാതെയും, കിടക്കാൻ ഒരിടം കിട്ടിയുമിരിക്കുന്ന അവസ്ഥയാണ്.
​വികസനത്തിൻ്റെ പാതയിൽ നാം മുന്നോട്ട് പോകുമ്പോൾ, നമ്മുടെ പിന്നിൽ ആരെങ്കിലും വീണുപോവുകയാണെങ്കിൽ, നമ്മൾ അവരെ കൈപിടിച്ചുയർത്താനുള്ള ബാധ്യതയുണ്ട്. 64,006 കുടുംബങ്ങൾക്ക് അതിജീവനത്തിൻ്റെ വഴി തുറന്നു കൊടുക്കുന്നതിലൂടെ, കേരളം തെളിയിക്കുന്നത്, സഹാനുഭൂതിയും, കൂട്ടായ പ്രവർത്തനവും, രാഷ്ട്രീയ ഇച്ഛാശക്തിയും ഒത്തുചേരുമ്പോൾ, ഏത് സാമൂഹിക ദുരവസ്ഥയെയും നമുക്ക് മറികടക്കാൻ കഴിയും എന്നാണ്.
​അതിദരിദ്രരെ കണ്ടെത്തി, അവരെ ജീവിതത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവരുന്ന ഈ പദ്ധതി, കണക്കുകളിലെ ഒരു നേട്ടമായി ഒതുങ്ങാതെ, ഓരോ കേരളീയൻ്റെയും ഹൃദയത്തിൽ സ്പർശിക്കുന്ന ഒരു മാനവിക വിജയം ആയി മാറുമെന്ന് നമുക്ക് പ്രത്യാശിക്കാം. കാരണം, ഒരാൾ പോലും ഒറ്റപ്പെടാനില്ലാത്ത ഒരു സമൂഹമാണ് യഥാർത്ഥത്തിൽ വികസിത സമൂഹം.
​
​ ധനസഹായം വിവിധ ഇടപെടലുകൾക്കായി നൽകി കഴിഞ്ഞു. ഈ പണം കേവലം ഒരു തുക മാത്രമല്ല, നഷ്ടപ്പെട്ടുകൊണ്ടിരുന്ന ജീവിതങ്ങളിലേക്കുള്ള നിക്ഷേപമാണ്.
​1000+ കർമ്മസേനാംഗങ്ങളുടെ പങ്ക് ഈ പദ്ധതിയുടെ വിജയത്തിൽ നിർണ്ണായകമാണ്. തദ്ദേശ സ്വയംഭരണ സ്ഥാപനങ്ങളിലെ ജീവനക്കാർ, വാർഡ് മെമ്പർമാർ, കുടുംബശ്രീ പ്രവർത്തകർ, ആശാ പ്രവർത്തകർ, മറ്റ് സന്നദ്ധപ്രവർത്തകർ എന്നിവരടങ്ങുന്ന ഈ സേന, ഓരോ അതിദരിദ്ര കുടുംബത്തിൻ്റെയും 'രക്ഷാകവചം' ആയി പ്രവർത്തിച്ചു. അവരുടെ ചുമതല കേവലം കണക്കെടുപ്പ് മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ആ വ്യക്തിയെ സമൂഹത്തിലേക്ക് തിരികെ കൊണ്ടുവരിക എന്നതാണ്. ഭക്ഷണം എത്തിച്ചു നൽകുന്നതിനൊപ്പം, അവരോട് സംസാരിക്കുക, അവരുടെ ഒറ്റപ്പെടൽ അകറ്റുക, ആവശ്യമായ സർക്കാർ സേവനങ്ങൾ അവരുടെ വീട്ടുപടിക്കൽ എത്തിക്കുക എന്നിവയെല്ലാം ഈ സേനയുടെ ജോലിയാണ്.
​ഉദാഹരണത്തിന്, ഒരുകൂട്ടം വയോധികർ ഒറ്റയ്ക്ക് താമസിക്കുന്ന വീട്ടിൽ, ആഴ്ചയിലൊരിക്കൽ കർമ്മസേനാംഗം എത്തിയാൽ, അത് അവർക്ക് ലഭിക്കുന്ന ഭക്ഷണത്തിൻ്റെയോ മരുന്നിൻ്റെയോ പ്രാധാന്യത്തേക്കാൾ വലുതാണ്. 'ഞങ്ങൾ ഒറ്റക്കല്ല, ഞങ്ങളെ ശ്രദ്ധിക്കാൻ ഈ സമൂഹം ഉണ്ട്' എന്ന വൈകാരികമായ സുരക്ഷിതത്വമാണ് അവർക്ക് ലഭിക്കുന്നത്.

​ഈ പദ്ധതിയിലൂടെ കടന്നുപോയ ഒരു വ്യക്തിയുടെ സാങ്കല്പിക അനുഭവം ഇങ്ങനെയാവാം:
"എൻ്റെ ഭർത്താവ് കിടപ്പിലാണ്. ആരെയും വിളിക്കാനോ സഹായം ചോദിക്കാനോ എനിക്ക് പേടിയായിരുന്നു. ഒരു ദിവസം പഞ്ചായത്തിൽ നിന്ന് ഒരു സ്ത്രീയും പുരുഷനും വീട്ടിലെത്തി. അവർ എൻ്റെ ദുരിതം കണ്ടറിഞ്ഞു. അടുത്ത ആഴ്ച മുതൽ കൃത്യമായി ഭക്ഷണത്തിനുള്ള സാധനങ്ങൾ എത്തി, പെൻഷൻ കിട്ടിത്തുടങ്ങി. ഒരു മാസം കഴിഞ്ഞപ്പോൾ ഭർത്താവിന് മരുന്ന് വീട്ടിൽ എത്തിക്കാൻ തുടങ്ങി. ഞാൻ വീണ്ടും മനുഷ്യരെ വിശ്വസിക്കാൻ തുടങ്ങി. അവർക്ക് ഞങ്ങളെ വേണ്ടത്ര പരിഗണനയുണ്ടെന്ന് എനിക്കിപ്പോൾ മനസ്സിലാക്കുന്നു."
​ഇതാണ് അതിജീവനത്തിൻ്റെ യഥാർത്ഥ ലക്ഷ്യം: ഒരു വ്യക്തിയെ സാമ്പത്തികമായി ഉയർത്തുന്നതിലുപരി, അദ്ദേഹത്തിന് നഷ്ടപ്പെട്ട മാനുഷിക പരിഗണനയും Dignity-യും തിരികെ നൽകുക.
​ വെല്ലുവിളികളും തുടർച്ചയും: ഒരു ദീർഘകാല പ്രതിബദ്ധത. 

​ഒരു പദ്ധതി നടപ്പാക്കുന്നതിനേക്കാൾ പ്രയാസകരമാണ് അത് ദീർഘകാലത്തേക്ക് നിലനിർത്തുന്നത്. അതിദാരിദ്ര്യമുക്ത കേരളം എന്ന ലക്ഷ്യം പൂർണ്ണമാകണമെങ്കിൽ, താഴെ പറയുന്ന വെല്ലുവിളികളെ അതിജീവിക്കേണ്ടതുണ്ട്:
* ​പദ്ധതിയുടെ തുടർച്ച: സഹായം ഒരു തവണ നൽകി അവസാനിപ്പിക്കരുത്. ഓരോ IMP യുടെയും പുരോഗതി ത്രൈമാസത്തിലോ, അർദ്ധവാർഷികമായോ വിലയിരുത്തണം. ഒരു കുടുംബം അതിദാരിദ്ര്യത്തിൽ നിന്ന് പൂർണ്ണമായും പുറത്തുവന്നുവെന്ന് ഉറപ്പുവരുത്തിയ ശേഷം മാത്രമേ സഹായം നിർത്താവൂ.
* ​പുതിയ അതിദരിദ്രരെ കണ്ടെത്തൽ: നിലവിലെ ലിസ്റ്റ് പൂർത്തിയാകുമ്പോൾ, പുതിയ സാഹചര്യങ്ങളിൽ അതിദാരിദ്ര്യത്തിലേക്ക് പോകുന്നവരെ കണ്ടെത്താനുള്ള സംവിധാനം തുടർച്ചയായി നിലനിർത്തണം.
* ​കടബാധ്യതയിൽ നിന്ന് മോചനം: കേവലം സാമ്പത്തിക സഹായം നൽകുന്നതിലുപരി, കടക്കെണിയിൽ പെട്ടവരെ നിയമപരമായി സഹായിക്കുകയും, സാമ്പത്തിക കാര്യങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യാൻ അവരെ പഠിപ്പിക്കുകയും വേണം.
* ​മാനസികാരോഗ്യം: ഒറ്റപ്പെടൽ, വിഷാദം, ആത്മഹത്യാ പ്രവണത എന്നിവ അതിദരിദ്രരുടെ ഇടയിൽ കൂടുതലാണ്. അതിനാൽ, കർമ്മസേനാംഗങ്ങൾക്ക് മാനസികാരോഗ്യ വിദഗ്ദ്ധരുടെ സഹായം നൽകാനും, കൗൺസിലിംഗ് ഉറപ്പുവരുത്താനും കഴിയണം.
​ഈ പദ്ധതിയുടെ വിജയം, സർക്കാർ ഉദ്യോഗസ്ഥരുടെയോ ജനപ്രതിനിധികളുടെയോ മാത്രം മികവല്ല, മറിച്ച് തദ്ദേശീയരായ ആളുകൾക്ക് അതിദരിദ്രരെ സഹായിക്കാനുള്ള ആവേശവും, സർക്കാരിൻ്റെ ഇച്ഛാശക്തിയും ഒരുമിക്കുമ്പോഴാണ്. അതിദാരിദ്ര്യം പൂർണ്ണമായും ഇല്ലാതായാൽ പോലും, ഈ ഇടപെടലുകൾക്ക് ഒരു സ്ഥിരം സംവിധാനം ഉണ്ടാകേണ്ടത് അത്യാവശ്യമാണ്.