ന്യൂഡൽഹി: ഫലപ്രദമായി പ്രതിരോധം തീർക്കുന്നതിനായി, പ്രോസിക്യൂഷൻ ഏജൻസിയുടെ പക്കലുള്ള രേഖകൾ—അന്വേഷണത്തിനിടയിൽ പിടിച്ചെടുത്തെങ്കിലും പ്രോസിക്യൂഷൻ ആശ്രയിക്കാത്ത വസ്തുക്കൾ ഉൾപ്പെടെ—പ്രാപ്തമാക്കാൻ പ്രതിക്ക് അവകാശമുണ്ടെന്ന് സുപ്രീം കോടതി വ്യക്തമാക്കി. എന്നിരുന്നാലും, അത്തരം രേഖകൾ ആവശ്യപ്പെടാവുന്ന ഘട്ടം അവയുടെ സ്വഭാവത്തെയും പ്രസക്തിയെയും ആശ്രയിച്ചിരിക്കും.
​ജസ്റ്റിസ് ജെ.ബി. പർദിവാല, ജസ്റ്റിസ് കെ. വിനോദ് ചന്ദ്രൻ എന്നിവരുൾപ്പെട്ട ബെഞ്ചാണ്, സി.ബി.ഐയോട് വിവിധ രേഖകൾ ഹാജരാക്കാൻ ആവശ്യപ്പെട്ട സ്പെഷ്യൽ കോടതിയുടെയും ഹൈക്കോടതിയുടെയും ഉത്തരവുകൾ റദ്ദാക്കിക്കൊണ്ട് ഈ നിരീക്ഷണം നടത്തിയത്. ക്രിമിനൽ നടപടിച്ചട്ടം (CrPC) 91-ാം വകുപ്പ് പ്രകാരം പ്രതിയായ അനിൽ ദീക്ഷിത് ആവശ്യപ്പെട്ട രേഖകൾ നൽകാനായിരുന്നു കീഴ്ക്കോടതികളുടെ ഉത്തരവ്.
​പിടിച്ചെടുത്ത മഹസ്സറുകൾ, സി.ബി.ഐ രജിസ്റ്ററുകൾ, അന്വേഷണത്തിനിടയിൽ പിടിച്ചെടുത്തെങ്കിലും കുറ്റപത്രത്തിൽ ഉൾപ്പെടുത്താത്ത രേഖകൾ, ബിൽഡിംഗ് കമ്മിറ്റി, ഇവാലുവേഷൻ കമ്മിറ്റി യോഗങ്ങളുടെ മിനിട്സ്, സാങ്കേതിക ബിഡുകൾ, റെക്കോർഡിംഗുകൾ, എഫ്.ഐ.ആറിൽ പേരുണ്ടെങ്കിലും കുറ്റപത്രത്തിൽ ഉൾപ്പെടാത്ത രണ്ട് വ്യക്തികളുടെ നിയമന ഫയലുകൾ തുടങ്ങിയ വിവിധ വിഭാഗങ്ങളിലുള്ള രേഖകളാണ് ദീക്ഷിത് ആവശ്യപ്പെട്ടിരുന്നത്.
​ചില രേഖകൾ രഹസ്യ സ്വഭാവമുള്ളതാണെന്നും ചില വസ്തുക്കൾ വളരെ വലുതാണെന്നും മറ്റുചിലത് തങ്ങളുടെ കൈവശമില്ലെന്നും ചൂണ്ടിക്കാട്ടി സി.ബി.ഐ ഈ ആവശ്യത്തെ എതിർത്തു. തനിക്ക് ലഭിച്ച വിവരങ്ങളുടെ ഉറവിടമോ കേസ് ഡയറികളോ അല്ല താൻ ആവശ്യപ്പെടുന്നതെന്ന് പ്രതി പിന്നീട് വ്യക്തമാക്കി.
​ഒഡീസ സർക്കാരുമായുള്ള കേസ് (State of Orissa v. Debendra Nath Padhi), സരള ഗുപ്ത കേസ് (Sarla Gupta v. Directorate of Enforcement) എന്നിവയിൽ സ്ഥാപിക്കപ്പെട്ട തത്വങ്ങൾ കോടതി പരിശോധിച്ചു. കുറ്റപത്രം തയാറാക്കുന്ന ഘട്ടത്തിൽ അന്വേഷണ ഏജൻസി ആശ്രയിക്കാത്ത രേഖകൾ, വസ്തുക്കൾ, തൊണ്ടിമുതലുകൾ എന്നിവയുടെ പട്ടിക സ്വീകരിക്കാൻ പ്രതിക്ക് അവകാശമുണ്ടെങ്കിലും, ആ ഘട്ടത്തിൽ തന്നെ അത്തരം എല്ലാ രേഖകളുടെയും പകർപ്പുകൾ ലഭിക്കാൻ സാധാരണയായി അവകാശമില്ലെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി.
​വലുതും ഒട്ടനവധി ഉള്ളതുമായ ഇത്തരം രേഖകളുടെ കാര്യത്തിൽ, പ്രതിക്ക് ആദ്യം രേഖകൾ പരിശോധിച്ച് (inspect) പ്രതിരോധത്തിന് ആവശ്യമായ നിർദ്ദിഷ്ട രേഖകൾ കണ്ടെത്താമെന്ന് കോടതി വിധിച്ചു. തുടർന്ന്, പ്രോസിക്യൂഷനോ പ്രതിഭാഗമോ പ്രസക്തമായ സാക്ഷിയെ വിസ്തരിക്കുന്ന വേള ഉൾപ്പെടെയുള്ള വിചാരണയുടെ ഉചിതമായ ഘട്ടത്തിൽ പ്രതിക്ക് അവയുടെ ലഭ്യതയ്ക്കായി അപേക്ഷിക്കാവുന്നതാണ്.
​അതനുസരിച്ച്, കുറ്റപത്രം ചുമത്തുന്ന ഘട്ടത്തിന് മുമ്പായി മുഴുവൻ രേഖകളും വിചാരണ കോടതിയിൽ ഹാജരാക്കാൻ സി.ബി.ഐയോട് ആവശ്യപ്പെട്ടുകൊണ്ടുള്ള ഉത്തരവുകൾ സുപ്രീം കോടതി റദ്ദാക്കി.
​പ്രോസിക്യൂഷൻ ആശ്രയിക്കാത്ത വസ്തുക്കളെക്കുറിച്ച് അറിയാനും അവ പരിശോധിക്കാനുമുള്ള പ്രതിയുടെ അവകാശവും, നിർദ്ദിഷ്ട രേഖകളുടെ പകർപ്പുകളോ അവയുടെ ഹാജരാക്കലോ ആവശ്യപ്പെടാനുള്ള അവകാശവും തമ്മിൽ സുപ്രീം കോടതി വ്യക്തമായ വേർതിരിവ് കൽപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്. ഫലപ്രദമായ പ്രതിരോധം തീർക്കാനുള്ള പ്രതിയുടെ അവകാശത്തെ ശരിവെക്കുമ്പോൾ തന്നെ, പ്രത്യേക രേഖകളുടെ ഉൽപ്പാദനം വിചാരണയുടെ നടപടിക്രമപ്രകാരമുള്ള ഉചിതമായ ഘട്ടത്തിലാണ് തേടേണ്ടതെന്ന് കോടതി ഊന്നിപ്പറഞ്ഞു.