ന്യൂഡൽഹി: മധ്യസ്ഥത എന്നത് അടിസ്ഥാനപരമായി ആഴത്തിലുള്ള ഒരു മാനസിക പ്രക്രിയയാണെന്നും, തർക്കപരിഹാര രംഗത്ത് ഇന്ത്യക്ക് ഒരു പ്രമുഖ ആഗോള കേന്ദ്രമായി വളരാൻ സാധിക്കുമെന്നും ഇന്ത്യയുടെ ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് സൂര്യ കാന്ത് വ്യക്തമാക്കി. ഡൽഹി ഹൈക്കോടതിയിൽ മാധ്യമം ഇന്റർനാഷണൽ കൗൺസിൽ ഫോർ കോൺഫ്ലിക്റ്റ് റെസല്യൂഷൻ സംഘടിപ്പിച്ച ഇന്റർനാഷണൽ എ.ഡി.ആർ (ADR) കോൺഫറൻസിൽ സംസാരിക്കുകയായിരുന്നു അദ്ദേഹം.
​മധ്യസ്ഥതയുടെ വിജയം കേവലം നിയമപരമായ അടിസ്ഥാന സൗകര്യങ്ങളെ മാത്രം ആശ്രയിച്ചല്ല, മറിച്ച് തർക്കത്തിൽ ഏർപ്പെട്ടിരിക്കുന്ന കക്ഷികളുടെ പങ്കാളിത്തത്തെയും ഉത്തരവാദിത്തബോധത്തെയും കൂടിയാണ് ആശ്രയിച്ചിരിക്കുന്നത്. സ്വന്തമായി ചർച്ച ചെയ്ത് ഉണ്ടാക്കുന്ന ധാരണകൾ നടപ്പിലാക്കാൻ ആളുകൾ കൂടുതൽ താല്പര്യം കാണിക്കാറുണ്ടെന്ന് വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലെ പഠനങ്ങൾ വ്യക്തമാക്കുന്നുണ്ടെന്നും സി.ജെ.ഐ ചൂണ്ടിക്കാട്ടി.
​കഴിഞ്ഞ രണ്ട് പതിറ്റാണ്ടുകളായി ഇന്ത്യയിലെ മധ്യസ്ഥതാ പ്രക്രിയകളിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങളാണ് ഉണ്ടായിട്ടുള്ളത്. പരിശീലനം ലഭിച്ച പ്രൊഫഷണലുകൾ, കേസ് മാനേജർമാർ, സുരക്ഷിതമായ ഡിജിറ്റൽ സംവിധാനങ്ങൾ, ഓൺലൈൻ തർക്കപരിഹാര പ്ലാറ്റ്‌ഫോമുകൾ എന്നിവയുടെ സഹായത്തോടെ സ്ഥാപനവൽക്കരിക്കപ്പെട്ട മധ്യസ്ഥ കേന്ദ്രങ്ങൾ ശക്തമായിട്ടുണ്ട്. വിവിധ രാജ്യങ്ങളിലുള്ള വ്യക്തികൾക്കും സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും തർക്കങ്ങൾ എളുപ്പത്തിൽ പരിഹരിക്കാൻ ഇത് വഴിയൊരുക്കുന്നു.
​മധ്യസ്ഥതയും അർബിട്രേഷനും സംയോജിപ്പിക്കുന്ന 'മെഡ്-അർബ്-മെഡ്' (Med-Arb-Med) പോലുള്ള ഹൈബ്രിഡ് രീതികളെക്കുറിച്ചും ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് പരാമർശിച്ചു. ആദ്യ ഘട്ടത്തിൽ മധ്യസ്ഥതയിലൂടെ തർക്കം പരിഹരിക്കാൻ ശ്രമിക്കുകയും, ഏതെങ്കിലും വിഷയത്തിൽ തീരുമാനത്തിൽ എത്താൻ കഴിയാതെ വന്നാൽ അർബിട്രേറ്റർ വഴി ആ പ്രത്യേക ചോദ്യത്തിന് പരിഹാരം കാണുകയും ചെയ്യും. തുടർന്ന് വീണ്ടും മധ്യസ്ഥതയിലൂടെ പൂർണ്ണമായ ഒത്തുതീർപ്പിലെത്തുന്നതാണ് ഈ രീതി. അർബിട്രേഷനും മധ്യസ്ഥതയും പരസ്പര മത്സരമുള്ളവയല്ല, മറിച്ച് പരസ്പരം പൂരകങ്ങളാണെന്ന് ഇത് തെളിയിക്കുന്നു.
​മീഡിയേഷൻ ആക്ട് ഒരു പ്രധാന നാഴികക്കല്ല്
2023-ലെ മീഡിയേഷൻ ആക്ട് വഴി ഇന്ത്യയിൽ ആദ്യമായി മധ്യസ്ഥതയ്ക്ക് സ്വതന്ത്രമായ നിയമനിർമ്മാണ ചട്ടക്കൂട് ലഭിച്ചതായി അദ്ദേഹം പറഞ്ഞു. മധ്യസ്ഥനെയും പ്രക്രിയയെയും തിരഞ്ഞെടുക്കുന്നതിൽ കക്ഷികൾക്ക് സ്വാതന്ത്ര്യം നൽകുന്നതിനൊപ്പം, വേഗത്തിലുള്ള തർക്കപരിഹാരത്തിന് കൃത്യമായ സമയപരിധിയും ഈ നിയമം ഉറപ്പുനൽകുന്നു.
​സങ്കീർണ്ണമായ ആഭ്യന്തര-അതിർത്തി കടന്നുള്ള വാണിജ്യ തർക്കങ്ങൾ കൈകാര്യം ചെയ്യാനുള്ള ശേഷി ഇന്ത്യയിലെ മധ്യസ്ഥ സ്ഥാപനങ്ങൾ കൈവരിച്ചുകൊണ്ടിരിക്കുകയാണ്. ലോകത്തെ പ്രമുഖ തർക്കപരിഹാര കേന്ദ്രങ്ങളെ സമീപിക്കുന്ന അതേ ആത്മവിശ്വാസത്തോടെ അന്താരാഷ്ട്ര കക്ഷികൾക്ക് സമീപിക്കാവുന്ന തരത്തിലേക്ക് ഇന്ത്യയിലെ സ്ഥാപനങ്ങളും വളരുമെന്ന് ചീഫ് ജസ്റ്റിസ് പ്രത്യാശ പ്രകടിപ്പിച്ചു.