ഭാരതീയ ജനാധിപത്യം അതിന്റെ എട്ടരപ്പതിറ്റാണ്ടുകളിലേക്ക് അടുക്കുമ്പോഴും ചർച്ചാവിഷയമാകുന്നത് വിവേചനത്തിന്റെ ലിംഗപരമായ വിടവുകളാണ്. ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ ജനാധിപത്യ രാഷ്ട്രമെന്ന ഖ്യാതിക്കിടയിലും, പകുതിയോളം വരുന്ന ജനസംഖ്യയെ നിയമനിർമ്മാണ പ്രക്രിയയുടെ പുറത്തുനിർത്തുന്ന രീതി പരിഷ്കൃത സമൂഹത്തിന് ചേർന്നതല്ല. വോട്ടർപട്ടികയിലെ സ്ത്രീകളുടെ എണ്ണത്തിലുള്ള കുതിച്ചുചാട്ടം ജനാധിപത്യത്തെ ഉത്സവമാക്കുമ്പോഴും, ആവേശം വോട്ട് പെട്ടികളിൽ ഒതുങ്ങുകയും നിയമസഭകളുടെയും പാർലമെന്റിന്റെയും അകത്തളങ്ങൾ പുരുഷാധിപത്യത്തിന്റെ കോട്ടകളായി തുടരുകയും ചെയ്യുന്നത് വൈരുദ്ധ്യമാണ്. കേരളം പോലുള്ള പ്രബുദ്ധമെന്ന് അവകാശപ്പെടുന്ന സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ പോലും നിയമസഭയിലെ സ്ത്രീ സാന്നിധ്യം ഇന്നും വിരലിലെണ്ണാവുന്നവരിൽ ഒതുങ്ങുന്നുവെന്നത് നമ്മൾ കൈവരിച്ചുവെന്ന് പറയുന്ന സാമൂഹിക പുരോഗതിയെ ചോദ്യം ചെയ്യുന്നതാണ്. ഈ സാഹചര്യത്തിലാണ് രാഷ്ട്രീയ സങ്കുചിതത്വത്താൽ തകർക്കപ്പെട്ട വനിതാ സംവരണ ബില്ലിന്റെ പരാജയം ഒരു വലിയ ചരിത്രപരമായ നഷ്ടമായി നമുക്ക് മുന്നിൽ നിൽക്കുന്നത്.
​സാമൂഹികമായ തലത്തിൽ പരിശോധിക്കുമ്പോൾ, സ്ത്രീകളുടെ രാഷ്ട്രീയ പങ്കാളിത്തം കേവലം അധികാരത്തിന്റെ വികേന്ദ്രീകരണം മാത്രമല്ല, മറിച്ച് ഒരു സമൂഹത്തിന്റെ നീതിബോധത്തിന്റെ ഉരകല്ലാണ്. പഞ്ചായത്തീരാജ്, നഗരപാലിക സംവിധാനങ്ങളിലൂടെ തദ്ദേശഭരണ തലത്തിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് നൽകിയ പ്രാതിനിധ്യം താഴെത്തട്ടിൽ വലിയ മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവന്നത് നാം കണ്ടതാണ്. രാജീവ് ഗാന്ധിയുടെ കാലത്ത് തുടക്കം കുറിച്ച ആ വിപ്ലവകരമായ മാറ്റം രാജ്യത്തെ കോടിക്കണക്കിന് സ്ത്രീകൾക്ക് ഭരണപരമായ കാര്യങ്ങളിൽ ആത്മവിശ്വാസം നൽകി. എന്നാൽ തദ്ദേശ സ്ഥാപനങ്ങളിൽ കാണിക്കുന്ന ഈ ഉദാരത ലോക്സഭയിലോ നിയമസഭകളിലോ എത്തുമ്പോൾ അപ്രത്യക്ഷമാകുന്നത് രാഷ്ട്രീയമായ ഇരട്ടത്താപ്പാണ്. സ്ത്രീ ശാക്തീകരണത്തെക്കുറിച്ച് പ്രസംഗവേദികളിൽ വാചാലരാകുന്നവർ നിയമനിർമ്മാണ സഭകളുടെ വാതിൽ അവർക്കായി കൊട്ടിയടയ്ക്കുകയാണ് ചെയ്യുന്നത്. സമൂഹത്തിലെ 49 ശതമാനം വരുന്ന ജനതയ്ക്ക് വെറും 9 ശതമാനമോ 14 ശതമാനമോ മാത്രം പ്രാതിനിധ്യം നൽകുന്നത് ജനാധിപത്യത്തിലെ ഏറ്റവും വലിയ അശ്ലീലമായി തുടരുന്നു.
​രാഷ്ട്രീയമായ കണ്ണ് തുറന്നു നോക്കിയാൽ, ഈ ബില്ലിന്റെ പരാജയം അധികാര വടംവലികളുടെയും കക്ഷി രാഷ്ട്രീയ വൈരത്തിന്റെയും പരിണിതഫലമാണെന്ന് വ്യക്തമാകും. രാജ്യത്തിന്റെ ഭാവി നിർണ്ണയിക്കുന്ന ഇത്തരം ഗൗരവമേറിയ തീരുമാനങ്ങളിൽ സമവായമുണ്ടാക്കുന്നതിൽ നമ്മുടെ രാഷ്ട്രീയ പ്രസ്ഥാനങ്ങൾ പരാജയപ്പെട്ടു. ഭരണപക്ഷവും പ്രതിപക്ഷവും ഒരേപോലെ താല്പര്യം കാണിച്ചുവെന്ന് കരുതിയ ഒരു വിഷയത്തിൽ വോട്ടെടുപ്പിന്റെ ഘട്ടം വന്നപ്പോൾ ഉണ്ടായ വീഴ്ച വിരൽ ചൂണ്ടുന്നത് രാഷ്ട്രീയ നേതൃത്വങ്ങളുടെ ഇച്ഛാശക്തിയില്ലായ്മയിലേക്കാണ്. ലോക്സഭയുടെ അംഗബലം വർദ്ധിപ്പിക്കാനും അതിൽ വലിയൊരു ശതമാനം സ്ത്രീകൾക്കായി നീക്കിവെക്കാനുമുള്ള നിർദ്ദേശം രാജ്യത്തിന്റെ ജനാധിപത്യ ചട്ടക്കൂടിനെ തന്നെ പുനർനിർവചിക്കാൻ പോന്നതായിരുന്നു. പ്രധാനമന്ത്രിയുടെ അഭ്യർത്ഥന പോലും തള്ളിക്കളഞ്ഞുകൊണ്ട് രാഷ്ട്രീയ ചേരിതിരിവ് നടത്തിയവർ യഥാർത്ഥത്തിൽ തോൽപ്പിച്ചത് ഒരു ബില്ലിനെയല്ല, മറിച്ച് ഇന്ത്യയിലെ മുഴുവൻ സ്ത്രീസമൂഹത്തിന്റെ പ്രതീക്ഷകളെയാണ്.
​നിയമപരമായ വശങ്ങൾ പരിഗണിക്കുമ്പോൾ, ഭരണഘടനാ ഭേദഗതിയിലൂടെ മാത്രം നടപ്പിലാക്കാൻ കഴിയുന്ന ഇത്തരം മാറ്റങ്ങൾക്ക് മൂന്നിൽ രണ്ട് ഭൂരിപക്ഷം അത്യാവശ്യമാണ്. ആ ഭൂരിപക്ഷം തികയ്ക്കാൻ കഴിയാത്തത് നിയമനിർമ്മാണ പ്രക്രിയയിലെ ഒരു സാങ്കേതിക തടസ്സമായി പറയാമെങ്കിലും, ഇതിന് പിന്നിലെ മനഃശാസ്ത്രം അധികാര കുത്തക നിലനിർത്താനുള്ള പുരുഷ മേധാവിത്വത്തിന്റെ തന്ത്രമാണ്. പട്ടികജാതി-പട്ടികവർഗ വിഭാഗങ്ങളിൽ നിന്നുള്ള സ്ത്രീകൾക്ക് അർഹമായ പ്രാതിനിധ്യം ഉറപ്പാക്കാൻ ഈ ബില്ലിലൂടെ സാധിക്കുമായിരുന്നു. ജമ്മു കാശ്മീർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള കേന്ദ്രഭരണ പ്രദേശങ്ങളിലെ സ്ത്രീകളുടെ ശബ്ദം പാർലമെന്റിൽ ഉയരാൻ ഇത് വഴിയൊരുക്കുമായിരുന്നുഎന്നാൽ നിയമത്തിന്റെ നൂലാമാലകളിലും രാഷ്ട്രീയ വാഗ്വാദങ്ങളിലും കുരുങ്ങി ആ വലിയ ലക്ഷ്യം പടിക്കൽ കലമുടച്ചതുപോലെ അവസാനിച്ചു.
​സ്ത്രീ ശാക്തീകരണം എന്നത് കേവലം ക്ഷേമപദ്ധതികളിൽ ഒതുങ്ങേണ്ട ഒന്നല്ല. അത് തീരുമാനങ്ങൾ എടുക്കാനുള്ള അധികാരത്തിൽ പങ്കാളികളാകുക എന്നതുകൂടിയാണ്. ഭരണസംവിധാനത്തിന്റെ ഉന്നതതലങ്ങളിൽ സ്ത്രീകളുടെ കാഴ്ചപ്പാടുകൾ എത്തുമ്പോൾ മാത്രമേ അത് കൂടുതൽ മാനവികവും ഉൾക്കൊള്ളുന്നതുമായ ജനാധിപത്യമായി മാറുകയുള്ളൂ. ശിശുക്ഷേമം, വിദ്യാഭ്യാസം, ആരോഗ്യം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിൽ സ്ത്രീകൾക്ക് നൽകാൻ കഴിയുന്ന സവിശേഷമായ ഇടപെടലുകൾ രാജ്യത്തിന്റെ വികസനത്തിന് അത്യന്താപേക്ഷിതമാണ്. സുവർണ്ണാവസരം എന്ന് വിശേഷിപ്പിക്കാവുന്ന ഈ ഭേദഗതി പരാജയപ്പെട്ടതോടെ ഇന്ത്യയുടെ ജനാധിപത്യ ചരിത്രത്തിൽ ഒരു വലിയ വിടവ് അവശേഷിക്കുന്നു. രാഷ്ട്രീയ താല്പര്യങ്ങൾക്കപ്പുറം ഒരു സാമൂഹിക ആവശ്യമായി വനിതാ സംവരണത്തെ കാണാൻ ഇനിയെങ്കിലും നമ്മുടെ നേതൃത്വങ്ങൾക്ക് കഴിയണം. പരാജയപ്പെട്ട ഈ ബില്ല് ഒരു ഓർമ്മപ്പെടുത്തലാണ്- സ്ത്രീശക്തിക്ക് അർഹമായ ഇടം നൽകാൻ ഇനിയും ഒരുപാട് ദൂരം നാം സഞ്ചരിക്കേണ്ടതുണ്ടെന്ന കയ്പ്പേറിയ സത്യത്തിന്റെ ഓർമ്മപ്പെടുത്തൽ. വരാനിരിക്കുന്ന തലമുറകൾക്ക് മുന്നിൽ ഈ അധ്യായം ഒരു വലിയ ചോദ്യചിഹ്നമായി നിലനിൽക്കും; എന്തുകൊണ്ട് ഇന്ത്യയുടെ പകുതി ആകാശം പ്രതിനിധീകരിക്കപ്പെട്ടില്ല എന്ന ചോദ്യം. ആ ചോദ്യത്തിന് ഉത്തരം നൽകേണ്ടത് കാലമാണ്, മാറ്റത്തിന് തയ്യാറാകാത്ത നമ്മുടെ രാഷ്ട്രീയ സംസ്കാരവുമാണ്.