ന്യൂഡൽഹി: സാമ്പത്തിക നഷ്ടം സംഭവിക്കുന്ന കുറ്റകൃത്യങ്ങളിൽ ഇരകളായി കമ്പനികളെയും കണക്കാക്കാമെന്ന് സുപ്രീം കോടതി. ഇത് പ്രകാരം പ്രതികൾക്കെതിരെ വിചാരണക്കോടതി നൽകുന്ന വിധിയിൽ അതൃപ്തിയുള്ള കമ്പനികൾക്ക് ഇനി സ്വന്തം നിലയിൽ അപ്പീൽ നൽകാം. ജസ്റ്റിസുമാരായ അഹ്സനുദ്ദീൻ അമാനുള്ള, പ്രശാന്ത് കുമാർ മിശ്ര എന്നിവരടങ്ങിയ ബെഞ്ചാണ് ഏഷ്യൻ പെയിന്റ്സ് ലിമിറ്റഡ് കമ്പനി സമർപ്പിച്ച ഹർജിയിൽ ചരിത്രപരമായ ഈ വിധി പ്രഖ്യാപിച്ചത്. ഈ വിധി രാജ്യത്തെ ക്രിമിനൽ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയിൽ കോർപ്പറേറ്റ് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ ശക്തിപ്പെടുത്തുന്ന ഒരു നിർണായക ചുവടുവെപ്പാണ്.

കേസിന്റെ പശ്ചാത്തലം

വഞ്ചന (Section 420 IPC), പകർപ്പവകാശ നിയമ ലംഘനം (Sections 63/65 Copyright Act) തുടങ്ങിയ വകുപ്പുകൾ ചുമത്തി രജിസ്റ്റർ ചെയ്ത ഒരു കേസിൽ പ്രതികളെ വിചാരണക്കോടതി വെറുതെ വിട്ടിരുന്നു. ഈ വിധിക്കെതിരെ ഏഷ്യൻ പെയിന്റ്സ് ലിമിറ്റഡ് കമ്പനി നേരിട്ട് അപ്പീൽ നൽകുകയായിരുന്നു. സാമ്പത്തിക നഷ്ടം സംഭവിച്ച ഒരു കമ്പനിയെ ക്രിമിനൽ നടപടി ചട്ടത്തിലെ (CrPC) സെക്ഷൻ 2(wa) പ്രകാരം "ഇര" (victim) ആയി കണക്കാക്കാമോ എന്നതായിരുന്നു സുപ്രീം കോടതിയുടെ മുമ്പാകെയുണ്ടായിരുന്ന പ്രധാന നിയമപ്രശ്നം.

സുപ്രീം കോടതിയുടെ നിരീക്ഷണങ്ങൾ

ക്രിമിനൽ നടപടി ചട്ടത്തിലെ 'ഇര' എന്ന നിർവചനത്തിന് സുപ്രീം കോടതി വിശാലമായ വ്യാഖ്യാനം നൽകി. ഒരു കുറ്റകൃത്യം കാരണം നേരിട്ട് നഷ്ടമോ പരിക്കോ സംഭവിക്കുന്ന ഏതൊരാളും 'ഇര'യുടെ നിർവചനത്തിൽ വരുമെന്ന് കോടതി വ്യക്തമാക്കി. ഈ നിർവചനം കേവലം ഒരു വ്യക്തിയിൽ ഒതുങ്ങുന്നതല്ല. കമ്പനികൾ പോലുള്ള നിയമപരമായ സ്ഥാപനങ്ങൾക്കും സാമ്പത്തിക നഷ്ടമോ പരിക്കോ സംഭവിക്കാൻ സാധ്യതയുണ്ട്. അതിനാൽ അത്തരം സ്ഥാപനങ്ങളെയും 'ഇര'യായി പരിഗണിക്കാമെന്ന് ബെഞ്ച് എടുത്തുപറഞ്ഞു.
'ഇര'യ്ക്ക് അപ്പീൽ നൽകാൻ അവകാശം നൽകിയ 2009-ലെ ക്രിമിനൽ നടപടി ചട്ട ഭേദഗതിയുടെ ലക്ഷ്യം ഇരകളുടെ പങ്കാളിത്തം വർദ്ധിപ്പിക്കുക എന്നതായിരുന്നുവെന്ന് കോടതി ചൂണ്ടിക്കാട്ടി. ഒരു പ്രതിയെ വെറുതെ വിടുമ്പോൾ അപ്പീൽ നൽകാൻ ഇരയ്ക്ക് സ്വന്തം നിലയിൽ അവകാശം നൽകിയത് ഈ ലക്ഷ്യം മുൻനിർത്തിയാണ്. കേസിലെ പരാതി ഒരു പ്രതിനിധി വഴിയാണ് നൽകിയതെങ്കിലും, യഥാർത്ഥത്തിൽ നഷ്ടം സംഭവിച്ച ഏഷ്യൻ പെയിന്റ്സ് ലിമിറ്റഡിന് സ്വന്തം പേരിൽ അപ്പീൽ നൽകാൻ പൂർണ്ണ അവകാശമുണ്ടെന്നും കോടതി കൂട്ടിച്ചേർത്തു.

വിധിയുടെ പ്രാധാന്യം

ഈ വിധി ഇന്ത്യയിലെ കോർപ്പറേറ്റ് കുറ്റകൃത്യങ്ങളുടെ നിയമനടപടിയിൽ നിർണായക മാറ്റങ്ങൾ കൊണ്ടുവരും. ഇനിമുതൽ കോർപ്പറേറ്റ് സ്ഥാപനങ്ങൾക്ക് അവരുടെ വ്യാപാര താൽപര്യങ്ങൾക്ക് ഹാനികരമാകുന്ന കള്ളനോട്ട്, തട്ടിപ്പ്, പകർപ്പവകാശ ലംഘനം തുടങ്ങിയ കേസുകളിൽ അപ്പീൽ നൽകാൻ സർക്കാരിനെ മാത്രം ആശ്രയിക്കേണ്ടതില്ല. ഇത് കോർപ്പറേറ്റ് സ്ഥാപനങ്ങളുടെ അവകാശങ്ങൾ സംരക്ഷിക്കാൻ സഹായിക്കും.
രാജ്യത്തെ ക്രിമിനൽ നീതിന്യായ വ്യവസ്ഥയെ കൂടുതൽ ഇര സൗഹൃദമാക്കുന്ന ഈ വിധി, കോർപ്പറേറ്റ് രംഗത്തെ കുറ്റകൃത്യങ്ങൾ തടയുന്നതിനും നീതി ഉറപ്പാക്കുന്നതിനും സഹായകമാകും. ഇത് മുൻകാലങ്ങളിൽ ഇരയുടെ അവകാശങ്ങൾ അംഗീകരിച്ചുകൊണ്ട് സുപ്രീം കോടതി നൽകിയ Mallikarjun Kodagali v. State of Karnataka (2018), National Commission for Women v. State of Delhi (2010) തുടങ്ങിയ കേസുകളിലെ വിധികളോട് ചേർന്നു നിൽക്കുന്നതാണ്.

വിധിപ്രകാരം, ഏതൊരു വ്യക്തിക്കോ നിയമപരമായ സ്ഥാപനത്തിനോ ഒരു ക്രിമിനൽ നടപടി കാരണം നഷ്ടം സംഭവിച്ചാൽ, പ്രതിയെ വെറുതെ വിടുന്നതിനെതിരെ അല്ലെങ്കിൽ കുറഞ്ഞ കുറ്റത്തിന് ശിക്ഷിക്കുമ്പോൾ, അല്ലെങ്കിൽ മതിയായ നഷ്ടപരിഹാരം ലഭിക്കാത്ത സാഹചര്യത്തിൽ CrPC സെക്ഷൻ 372 പ്രകാരം അപ്പീൽ നൽകാം. ഈ അപ്പീലുകൾ സാധാരണയായി അപ്പീൽ കോടതിയിൽ സമർപ്പിക്കേണ്ടതാണ്.